استخراج غیرمجاز رمز ارز در ایران: آشنایی با نحوه تعقیب و مجازات‌های آن

با گسترش روزافزون فناوری‌های نوین، ارزهای دیجیتال به‌ویژه بیت‌کوین و اتریوم به عنوان یکی از پدیده‌های مهم اقتصادی و فناوری وارد عرصه مالی جهانی شده‌اند. استخراج ارزهای دیجیتال یا ماینینگ، به فرآیندی گفته می‌شود که طی آن تراکنش‌های ارزهای دیجیتال تأیید و به بلاک‌چین اضافه می‌شوند. این فرآیند نیازمند تجهیزات قدرتمند محاسباتی و مصرف بالای انرژی است. در ایران، به دلیل هزینه‌های پایین انرژی، استخراج ارزهای دیجیتال جاذبه ویژه‌ای یافته است. با این حال، استخراج غیرمجاز این ارزها چالش‌های قانونی و اقتصادی فراوانی را به همراه داشته است. این مقاله به بررسی قوانین و مجازات‌های مرتبط با استخراج غیرمجاز ارزهای دیجیتال در ایران می‌پردازد.

استخراج رمز ارز و مراحل آن

استخراج رمز ارز (Cryptocurrency Mining) فرایندی است که طی آن تراکنش‌های جدید رمز ارز تأیید می‌شوند و واحدهای جدید از این ارزها ایجاد می‌گردند. این فرآیند به وسیله محاسبات پیچیده ریاضی به وسیله سخت‌افزارهای قدرتمند و با مصرف انرژی بالایی انجام می‌شود و نقش مهمی در حفظ امنیت و صحت شبکه‌های بلاکچین ایفا می‌کند. بیت کوین، اتریوم و لایت کوین از جمله رایج‌ترین و شناخته شده‌ترین اقسام ارزهای دیجیتال هستند.

به طور کلی استخراج رمز ارز شامل مراحل زیر است:

۱ . تأیید تراکنش‌ها: تراکنش‌های جدید در شبکه توسط ماینرها تأیید می‌شوند. این تراکنش‌ها در بلاک‌ها قرار می‌گیرند و به بلاکچین افزوده می‌شوند.

۲ . حل مسائل ریاضی: ماینرها باید مسائل ریاضی پیچیده‌ای را حل کنند که به فرآیند اثبات کار (Proof of Work) معروف است. حل این مسائل نیاز به توان محاسباتی بالایی دارد.

۳ . پاداش‌دهی: ماینرهایی که مسائل ریاضی را حل می‌کنند، به عنوان پاداش، واحدهای جدیدی از رمز ارز مربوطه را دریافت می‌کنند. این واحدها به عنوان پاداش استخراج به ماینرها اعطا می‌شوند.

۴ . توزیع بلاک‌ها: پس از تأیید و حل مسئله، بلاک جدید به شبکه بلاکچین اضافه می‌شود و اطلاعات تراکنش‌ها به طور غیرقابل تغییر و دائمی ذخیره می‌شوند.

وضعیت حقوقی استخراج رمز ارز در ایران

در کشور ما، برای نخستین بار به موجب تصویب‌نامه هیأت وزیران در خصوص استفاده از رمز ارزها در سال 1398، استخراج رمز ارز قانونی محسوب شد. البته قانونی شدن این موضوع بدون قید و شرط نبوده و در این تصویب‌نامه فرایند استخراج ارز دیجیتال به موجب شرایطی خاص قانونی به شمار آمد. به موجب این تصویب‌نامه کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی می‌توانند پس از اخذ مجوز از وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت) اقدام به تأسیس مزرعه‌های استخراج رمز ارز بنمایند. البته وزارت صمت می‌تواند صلاحیت صدور این مجوز را در مناطق آزاد تجاری_صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی به سازمان‌های مناطق مربوطه واگذار نماید.

این تصویب‌نامه تا سال 1401 در حال اجرا بود. تا اینکه در سال 1401 آیین نامه استخراج رمز دارایی‌ها به تصویب رسید و جایگزین تصویب‌نامه سال 1398 شد. این آیین نامه نیز مانند مصوبه سال 1398 هرگونه فعالیت مرتبط با استخراج رمز ارز از جمله واردات، تولید، فروش و تعمیرات تجهیزات مربوطه را منوط به دریافت مجوز از وزارت صمت و از طریق رویه قانونی تجاری و گمرکی نموده است. البته این آیین نامه، وزارت صمت یا سازمان مناطق آزاد تجاری_صنعتی و مناطق ویژه اقتصادی را مکلف نموده است که جهت صدور مجوز استخراج رمز ارز، در خصوص متقاضیانی که برای استخراج نیازمند برق هستند، هماهنگی‌های لازم با وزارت نیرو و در خصوص متقاضیانی که برای استخراج نیازمند تأمین گاز یا سوخت‌های فسیلی هستند، هماهنگی‌های لازم را با وزارت نفت انجام دهد.

نحوه تأمین برق مورد نیاز برای استخراج رمز ارز

استخراج رمز ارز نیازمند مصرف انرژی بالایی است. به همین خاطر، ضروری است که قانونگذار در کنار تصویب قوانین و مقررات لازم در حوزه استخراج ارز دیجیتال، تدابیر لازم را نیز برای تأمین برق مورد نیاز ماینرها پیش‌بینی نماید. تصویب‌نامه سال ۱۳۹۸ هیأت وزیران درخصوص استخراج رمز ارز تأمین برق مورد نیاز برای استخراج را تنها از دو راه دريافت انشعاب برق از شبكه سراسري و احداث نيروگاه جديد خارج از شبكه سراسري ممکن می‌دانست. اما پس از نسخ این تصویب‌نامه، ماده ۷ آیین نامه استخراج رمز دارایی‌ها مصوب ۱۴۰۱ و اصلاحی ۱۴۰۲ تدابیر زیر را به منظور تأمین برق مورد نیاز جهت استخراج رمز ارز پیش‌بینی نموده است:

1 . احداث نیروگاه‌های تجدیدپذیر و یا خرید برق از نیروگاه‌های تجدیدپذیر جدیدالاحداث

2 . سرمایه‌گذاری در طرح های بهینه سازی مصرف انرژی و یا استفاده از گواهی صرفه جویی انرژی تخصیص یافته در چارچوب دستورالعمل بازار بهینه‌سازی انرژی و محیط­زیست

 3 . سرمایه‌گذاری در احداث و بهره‌برداری از نیروگاه حرارتی تولید برق با تأمین سوخت از محل گاز همراه (فلر)

 4 . خريد برق از شبكه سراسري با دريافت انشعاب برق به جز در زمان محدوديت شبكه برق و سوخت

 5 . احداث نيروگاه حرارتي خارج از شبكه سراسري

وضعیت حقوقی خرید و فروش و نگهداری دستگاه‌های ماینر در ایران

فرایند استخراج ارز دیجیتال مستلزم بهره‌برداری از دستگاه ماینر است. همانطور که از سال ۱۳۹۸ استخراج ارز دیجیتال تحت شرایطی خاص قانونی به شمار آمده است، خرید و فروش و نگهداری دستگاه‌های ماینر نیز با رعایت برخی قیود و شرایط قانونی محسوب شده است.

امروزه واردات دستگاه‌های ماینر به داخل کشور مجاز بوده و تعرفه گمرکی آن نیز تعیین شده است. اما ترخیص این دستگاه‌ها از گمرک نیازمند پرداخت تعرفه مشخص و اخذ مجوزهای لازم از وزارت صمت می‌باشد. نکته قابل توجه در این است که اگر افرادی پیش از سال ۱۳۹۸ دستگاه‌های استخراج را وارد کشور نموده و یا پس از این تاریخ به صورت غیرقانونی اقدام به ورود این دستگاه‌ها به کشور نموده باشند، می‌توانند با ثبت دستگاه‌های خود در سامانه جامع تجارت، اقدام به اخذ شناسه یکتا و کد رهگیری از وزارت صمت نمایند. با اخذ این مجوزها، فعالیت دستگاه ماینر، صرف نظر از نحوه ورود آن به کشور، مجاز به شمار خواهد آمد.

در نتیجه، بایستی گفت که خرید و فروش و نگهداری دستگاه‌های استخراج ارز دیجیتال، در صورت اخذ شناسه یکتا و کد رهگیری از وزارت صمت قانونی محسوب می‌شود. دارا بودن این مجوزها در زمان انتقال مالکیت دستگاه‌های ماینر نیز الزامی است.

استخراج غیرمجاز رمز ارز چیست؟

رعایت شرایط و ضوابط بیان شده در خصوص تأسیس و فعالیت مزرعه‌های استخراج رمز ارز و همچنین شرایط و ضوابط نگهداری و خرید و فروش دستگاه‌های ماینر از سوی فعالان این حوزه الزامی است. بیان این شرایط و ضوابط از سوی قانونگذار بدین معناست که هرکس بدون رعایت این شرایط اقدام به فعالیت در این حوزه نماید، مرتکب استخراج غیرمجاز رمز ارز شده است.

ضروری است که فعالان حوزه ارز دیجیتال جهت تأسیس مزرعه‌های استخراج رمز ارز از راه قانونی و با اخذ مجوزهای لازم از سوی وزارت صمت و همچنین تأمین برق مورد نیاز برای استخراج به صورت قانونی اقدام نمایند. در غیر این صورت، شخص متخلف مرتکب استخراج غیرمجاز رمز ارز شده و این تخلف مجازات سنگینی به دنبال خواهد داشت. شایان ذکر است که نگهداری دستگاه‌های ماینر بدون اخذ مجوز از وزارت صمت، حتی در حالت خاموش و عدم استفاده از دستگاه جرم بوده و کشف این موضوع مجازات سنگینی برای شخص متخلف به دنبال خواهد داشت.

ثبت گزارش استخراج غیرمجاز رمز ارز

با توجه به اینکه فرایند ماینینگ مستلزم مصرف انرژی قابل توجهی است، استخراج غیرمجاز رمز ارز می‌تواند قطعی برق گسترده و آسیب به تأسیسات و تجهیزات عمومی صنعت برق را به دنبال داشته باشد. از این رو، این جرم در شمار جرایم عمومی محسوب شده و همه شهروندان قربانیان این جرم به شمار می‌روند.

شرکت توانیر برای پیشگیری از تضییع حقوق شهروندان این امکان را پیش‌بینی نموده است تا هر یک از اشخاصی که به نحوی از فعالیت مزرعه‌های غیرمجاز رمز ارز اطلاع پیدا می‌کند بتواند این موضوع را گزارش کرده و مانع از ادامه این فعالیت غیرقانونی شود. به این منظور، شهروندان می‌توانند هر فعالیت مشکوک مبنی بر استخراج غیرمجاز رمز ارز را از طریق سامانه پیامکی 30005121 گزارش دهند. گزارش‌دهی ماینرهای غیرمجاز با پاداش مالی برای شهروند گزارش‌دهنده تا سقف 300 میلیون تومان همراه خواهد بود.

نحوه رسیدگی به جرم استخراج غیرمجاز رمز ارز

صرف نظر از اینکه استخراج غیرمجاز رمز ارز به چه طریقی کشف شود (با گزارش مردمی یا کشف توسط ضابطین قضایی)، پس از کشف و توقیف ماینرهای غیرمجاز فرایند رسیدگی به این جرم به ترتیب زیر انجام می‌شود:

1 . ارجاع پرونده به دادسرا

رسیدگی شکلی در دادسرا به معنای انجام تحقیقات مقدماتی در خصوص نحوه ارتکاب جرم و انتساب آن به متهم نخستین مرحله رسیدگی به تمام جرایم است. دادسرا تنها موظف است با انجام تحقیقات لازم پرونده را تکمیل کرده و بر حسب نتایج حاصله اقدام به صدور قرار مقتضی نماید. قرارهای صادره در دادسرا ممکن است مانند قرار منع تعقیب، موقوفی تعقیب یا ترک تعقیب موجب خاتمه رسیدگی در همان مرحله شود یا اینکه ممکن است مانند قرار جلب به دادرسی منجر به ارجاع پرونده به دادگاه کیفری شود.

شایان ذکر است که اگر استخراج غیرمجاز رمز ارز قابل انطباق با هر یک از عناوین مجرمانه مندرج در قانون جرایم رایانه‌ای باشد، تحقیقات مقدماتی مربوط به آن در دادسرای ویژه رسیدگی به جرایم رایانه‌ای به صورت تخصصی انجام خواهد شد.

2 . ارجاع پرونده به دادگاه کیفری

چنانچه بنا به تحقیقات دادسرا وقوع جرم استخراج غیرمجاز رمز ارز محرز شود، پرونده با صدور کیفرخواست به دادگاه کیفری ارجاع می‌شود. دادگاه کیفری وظیفه رسیدگی ماهوی به جرم مورد نظر را دارد. رسیدگی ماهوی دادگاه کیفری در نهایت موجب صدور حکم برائت متهم یا محکومیت ایشان به تحمل مجازات کیفری مقرر خواهد شد.

مجازات استخراج غیرمجاز رمز ارز

کشف مزرعه‌های غیرقانونی استخراج رمز ارز، مجازات‌های مالی سنگینی را برای متخلفین به دنبال خواهد داشت. چرا که فرایند استخراج غیرمجاز رمز ارز مستلزم تأمین برق مصرفی آن می‌باشد. از طرف دیگر، تأسیس یک مزرعه استخراج رمز ارز به صورت غیرمجاز بدین معناست که برق مصرفی آن نیز به صورت غیرقانونی تأمین شده است. این مسئله مانند قاچاق انرژی و سوخت بر تولید انرژی و بالا رفتن نرخ تورم در کشور تأثیر بسیاری خواهد داشت . در نتیجه، پس از کشف جرم استخراج غیر مجاز رمز ارز، مرتکب جرم به پرداخت جریمه تا صد برابر تعرفه برق مصرفی خواهد شد. مبلغ این جریمه از زمانی که مشخص شود شخص به صورت غیرقانونی از برق مصرفی استفاده کرده تا زمان کشف جرم محاسبه خواهد شد.

علاوه بر این، کشف مزرعه غیرقانونی استخراج رمز ارز نشان‌دهنده ارتکاب عناوین مجرمانه دیگری است که مجازات هر یک به شرح زیر تعیین خواهد شد:

الف) استفاده غیرمجاز از انشعاب برق

فعالیت دستگاه‌های ماینر بدون اخذ مجوز از وزارت صمت مستلزم استفاده غیرمجاز از انشعاب برق خواهد بود. مرتکبین این جرم وفق ماده ۱ قانون مجازات استفاده کنندگان غیرمجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز مصوب ۱۳۹۶ به مجازات زیر محکوم خواهند شد:

الف ـ درخصوص مصارف خانگی به جزای نقدی درجه شش موضوع ماده (۱۹) قانون مجازات اسلامی مصوب 1392/2/1 و در مصارف غیرخانگی به یک تا دوبرابر بهای خدمات مصرفی

ب ـ در صورت تکرار حسب مورد به حداکثر جریمه مقرر در بند (الف) و قطع انشعاب به مدت سه ماه تا شش ماه

ب) تخریب وسایل و تأسیسات مورد استفاده عمومی برق

استخراج غیرمجاز رمز ارز و استفاده غیرمجاز از انشعاب برق می‌تواند به وسایل و تأسیسات شبکه برق عمومی خسارات بسیاری وارد کرده و موجب تخریب آن‌ها شود. ماده ۶۸۷ قانون مجازات اسلامی به طور کلی تخریب و ورود خسارت به اموالی که مورد استفاده عموم هستند، از جمله تأسیسات شبکه برق عمومی، را جرم‌انگاری نموده است. ارتکاب چنین جرمی بدون قصد اخلال در نظم و امنیت عمومی مجازات سه تا ده سال حبس را به دنبال خواهد داشت. چنانچه مرتکب قصد اخلال در نظم و امنیت عمومی را داشته باشد، محارب شناخته شده و به مجازات محاربه محکوم خواهد شد.

ج) قاچاق، حمل و نگهداری دستگاه‌های استخراج رمز ارز

دستگاه‌های استخراج رمز ارز به عنوان کالاهای مجاز مشروط شناخته می‌شوند و واردات، حمل و نگهداری آن‌ها تنها در صورت رعایت شرایط قانونی مقرر مجاز خواهد بود. با توجه به اینکه تأسیس مزرعه غیرقانونی استخراج رمز ارز مستلزم قاچاق دستگاه‌های ماینر است، با کشف این موضوع، مرتکب به مجازات قاچاق کالاهای مجاز مشروط نیز محکوم خواهد شد. مجازات این جرم، طبق ماده 18 قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، علاوه بر ضبط کالا، جزای نقدی از یک تا سه برابر ارزش کالا می‌باشد.

د) تهدید علیه بهداشت عمومی یا محیط زیست

فرایند استخراج غیرمجاز رمز ارز می‌تواند نوعی تهدید علیه بهداشت عمومی یا محیط زیست نیز محسوب شود. ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی به جرم‌انگاری این موضوع پرداخته و مصادیق آن را به صورت تمثیلی بیان نموده است. تشخیص اینکه استخراج غیرمجاز رمز ارز تهدید علیه بهداشت عمومی یا محیط زیست بوده است یا خیر، به عهده کارشناسان سازمان محیط زیست و وزارت بهداشت می‌باشد. در صورت تأیید این مسئله توسط کارشناسان، مرتکب به مجازات حبس تا یک سال طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی محکوم خواهد شد.

نقش وکیل در تعقیب و پیگیری جرم استخراج غیر مجاز رمز ارز

جرم استخراج غیرمجاز رمز ارز از جمله جرایم عمومی است. بنابراین در موارد کمی نیاز به طرح شکایت کیفری از سوی شاکی خصوصی پیدا می‌شود. در اغلب موارد، فعالیت غیرمجاز ماینرها از طریق گزارشات مردمی یا به وسیطه مأمورین انتظامی کشف می‌شود. در این فرایند ممکن است فردی به اشتباه متهم به استخراج غیرمجاز رمز ارز شناخته شود. با توجه به مجازات‌های سنگین استخراج غیرمجاز رمز ارز ضروری است که متهم به این جرم با همراهی و مشورت یک وکیل متخصص ارز دیجیتال در دادسرا و دادگاه کیفری حاضر شود. چرا که وکیل متخصص ارز دیجیتال به علت آشنایی با قوانین و مقررات مربوطه و بهره‌مندی از دانش و تخصص کافی می‌تواند اقدامات لازم برای اثبات بی‌گناهی و رفع اتهام از موکل خود را انجام دهد.

علاوه بر این، ضروری است تا همه افراد پیش از اقدام به تأسیس مزرعه استخراج ارز دیجیتال مشاوره حقوقی لازم در این خصوص را از یک وکیل متخصص دریافت نمایند تا از ابتدا کلیه فعالیت‌های آن‌ها به شکل اصولی و قانونی انجام شده و در ادامه با اتهام استخراج غیرمجاز رمز ارز روبه‌رو نشوند.

کلام پایانی

تأسیس مزرعه استخراج ارز دیجیتال و فعالیت در این حوزه در ایران نیازمند اخذ مجوزهای لازم از سوی وزارت صمت می‌باشد. به موجب آیین نامه استخراج رمز دارایی‌ها مصوب سال ۱۴۰۱ فعالیت در حوزه استخراج ارز دیجیتال تنها با رعایت شرایط قانونی مقرر مبنی بر لزوم اخذ مجوزهای لازم قانونی به شمار می‌آید. در غیر این صورت، هرگونه فعالیت مبنی بر استخراج ارز دیجیتال، حتی صرف نگهداری دستگاه‌های ماینر تخلف محسوب شده و شخص متخلف مرتکب جرم استخراج غیرمجاز رمز ارز شده است. کشف این جرم مجازات مالی سنگینی را برای مرتکبین به دنبال خواهد داشت. در این فرایند، افراد مرتکب جرایم دیگری چون استفاده غیرمجاز از انشعاب برق، قاچاق ماینر و غیره نیز می‌شوند. به همین خاطر، علاوه بر تحمل مجازات استخراج غیرمجاز رمز ارز متحمل مجازات این جرایم نیز خواهند شد.

وکیل سوال – مرجع تخصصی مشاوره و خدمات حقوقی

در هر مرحله از فرآیندهای حقوقی و قضایی، چه در زمینه دعاوی ملکی، خانوادگی، کیفری، قراردادها، امور مالی، سایبری یا سایر موضوعات حقوقی، «وکیل سوال» با مدیریت مستقیم وکیل ام‌البنین تنکابنی رضایی و بهره‌مندی از تیمی متشکل از وکلای مجرب و متخصص، آماده ارائه مشاوره‌های دقیق، تحلیل‌های تخصصی و خدمات جامع حقوقی به شما می‌باشد. هدف ما فراهم آوردن بهترین راهکارهای قانونی متناسب با شرایط شما و حمایت همه‌جانبه از حقوق و منافع شما در تمامی مراحل پرونده است. با انتخاب «وکیل سوال» می‌توانید اطمینان داشته باشید که پرونده‌تان با تعهد، دانش به‌روز و تجربه عملی بالا پیگیری خواهد شد تا بهترین نتیجه ممکن حاصل گردد. جهت دریافت مشاوره تخصصی، تحلیل پرونده و آغاز فرایند حقوقی خود، همین حالا از طریق صفحه تماس با ما اقدام نمایید. تیم «وکیل سوال» همراه و پشتیبان شما در مسیر احقاق حق خواهد بود.