با توجه به گسترش روزافزون استفاده از اینترنت و فضای سایبری احتمالا برای شما یا اطرافیانتان پیش آمده باشد که با جرایم مختلفی در این محیط مانند کلاهبرداری رایانهای، جعل اینترنتی و بسیاری دیگر از جرایم رایانهای مواجه شده باشید. استفاده از اینترنت و فضای سایبری نیازمند کسب اطلاعات کافی و افزایش آگاهی خود نسبت به جرایم این حوزه است تا بتوان مانع از قربانی جرایم رایانهای شدن شد. به همین خاطر، در این گفتار به بررسی نکات لازم برای پیشگیری از قربانی شدن در جرایم رایانهای خواهیم پرداخت.
برای بررسی راهکارهای پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای ضروری است تا در ابتدا به تعریف جرایم رایانهای بپردازیم تا دریابیم که چه اقداماتی جرم اینترنتی یا رایانهای به شمار آمده و قابل تعقیب است.
منظور از جرایم رایانهای فعالیتهای غیرقانونی است که اغلب در بستر اینترنت و فضای مجازی یا به وسیله اینترنت و ابزارهای رایانهای ارتکاب مییابند. برخی از جرایم رایانهای مانند کلاهبرداری اینترنتی یا سرقت رایانهای جرایمی هستند که هم در بستر فضای مجازی و هم در خارج از این محیط قابل ارتکاب هستند. هر چند که نوع رایانهای و سنتی هر یک از این جرایم تفاوتهای بسیاری با یکدیگر دارند. اما برخی دیگر از جرایم رایانهای مانند فیشینگ در خارج از فضای سایبری قابلیت تحقق ندارند.
امروزه اینترنت و فضای مجازی به یک رکن جداییناپذیر از زندگی تمام انسانها تبدیل شده است. تقریبا تمام اقشار جامعه، از کودکان و نوجوانان تا افراد سالمند، از کاربران فضای مجازی به شمار میآیند. کاربران فضای مجازی علاوه بر اینکه به دنیای وسیعی از اطلاعات دسترسی دارند، در خطر قربانی شدن بسیاری از تخلفات و جرایم اینترنتی نیز قرار دارند.
از طرف دیگر، این نکته را نباید نادیده گرفت که سرعت پیشرفت اینترنت و فناوریهای مرتبط با آن بسیار بیشتر از سرعت قانونگذاری است. شکاف بین قانونگذاری و سرعت پیشرفت تکنولوژی این امکان را برای افراد سودجو فراهم میکند تا بتوانند کاربران فضای مجازی را مورد سوء استفاده قرار داده و از این طریق به کسب سود و منفعت بپردازند.
مشکلات مربوط به نحوه تعقیب و پیگیری مجرمان رایانهای نیز از دیگر عواملی است که موجب تسهیل ارتکاب جرایم رایانهای برای افراد سودجو شده است. مجموعه این عوامل موجبات افزایش آمار وقوع جرایم رایانهای را در سطح جامعه فراهم نموده است.
با وجود آن که جرایم رایانهای مفهوم جدیدی به شمار میآیند؛ اما خوشبختانه قانونگذار کشور ما اقدام به جرمانگاری انواع زیادی از این نوع جرایم نموده است. قانون جرایم رایانهای که در سال 1388 به تصویب رسیده است، به عنوان قانون پایه و مبنایی برای جرمانگاری جرایم رایانهای در ایران به شمار میآید. علاوه بر این، در برخی موارد ارتکاب جرایم سایبری موجب ارتکاب دیگر جرایم عمومی شده و این موضوع به استناد قانون مجازات اسلامی و قانون تعزیرات و مجازاتهای بازدارنده قابل شکایت میباشد. در نتیجه، به واسطه جرمانگاری جرایم رایانهای در نظام حقوقی ایران، امکان طرح شکایت از این جرایم نیز وجود خواهد داشت.
علیرغم آنکه امکان شکایت از جرایم رایانهای در کشور ما وجود دارد، اما بایستی توجه داشت که همیشه پیشگیری بهتر از درمان است. کلیه کاربران اینترنت و فضای مجازی با افزایش آگاهی خود در این حوزه و رعایت برخی نکات ایمنی به سادگی میتوانند از وقوع جرایم رایانهای و قربانی این قبیل جرایم شدن پیشگیری نمایند. این روشها عبارتند از:
کاربران فضای مجازی برای حفظ امنیت دستگاههای رایانهای و حسابهای کاربری خود در سایتها و شبکههای اجتماعی مختلف ضروری است تا از رمز عبورهای پیچیده که شامل ترکیبی از حروف بزرگ و کوچک، اعداد و کاراکترهای ویژه هستند استفاده نمایند. علاوه بر این، توصیه میشود رمزهای عبور برای هر حساب کاربری متفاوت باشد و بهطور منظم تغییر کنند. استفاده از مدیر رمز عبور برای مدیریت بهتر و ایمنتر رمزهای عبور نیز توصیه میشود.
شرکتهای سازنده سیستم عاملهای کاکپیوتر و تلفن همراه به طور مداوم برای افزایش امنیت کاربران خود سیستمهایشان را ارتقاء داده و نسخههای جدیدتر را در اختیار کاربران قرار میدهند. بهروزرسانی منظم نرمافزارها موجب افزایش ضریب ایمنی آنها و کاهش نقاط ضعف نرمافزار مربوطه خواهد شد.
یکی دیگر از عوامل مؤثر در افزایش ضریب ایمنی سیستمهای کامپیوتری و گوشهای هوشمند استفاده از آنتی ویروسهای قوی و معتبری است به صورت رایگان یا غیررایگان در اختیار کاربران قرار میگیرند.
آنتی ویروسها هرگونه فعالیت مشکوک سایبری علیه کاربر مربوطه را شناسایی و دفع مینمایند و بدین طریق از وقوع جرایم رایانهای پیشگیری مینمایند.
کاربران بایستی اطلاعات شخصی خود را در شبکههای اجتماعی محدود کنند. اطلاعاتی مانند نام حیوان خانگی یا تاریخ تولد که ممکن است به عنوان سوالات امنیتی استفاده شوند، نباید عمومی شوند. همچنین تنظیمات حریم خصوصی بایستی بهگونهای تنظیم شوند که فقط افراد مورد اعتماد بتوانند به اطلاعات کاربر دسترسی داشته باشند.
استفاده از رمزهای عبور قوی برای روتر و تغییر رمز عبور پیشفرض آن از اقدامات اولیه برای افزایش امنیت شبکه خانگی است. همچنین استفاده از یک شبکه خصوصی مجازی (VPN) برای حفاظت از ارتباطات اینترنتی توصیه میشود.
در صورت اتصال به وایفایهای عمومی موجود در هتلها، رستورانها، فروشگاهها و غیره بایستی توجه داشت که وایفایهای عمومی بستر مناسبی برای ارتکاب جرایم رایانهای هستند و حتیالامکان بایستی از ارسال و دریافت اطلاعات حساس از طریق این شبکهها پرهیز نمود. علاوه بر این از اتصال به وایفای عمومی بدون استفاده از VPN بایستی اجتناب نمود.
در حال حاضر، بسیاری از سایتها یا شبکههای اجتماعی برای ورود کاربران به صفحات شخصی خود علاوه بر لزوم ورود نام کاربری و رمز عبور، مرحله دیگری نیز برای تأیید ورود کاربر افزودهاند. این مرحله غالباً به صورت ارسال پیامک یا ایمیل تأییدیه است و از ورود هر شخصی جز صاحب حساب پیشگیری خواهد نمود. فعالسازی تایید دو مرحلهای برای حسابهای کاربری مهم، یک لایه امنیتی اضافی فراهم میکند و احتمال نفوذ به حسابها را کاهش میدهد.
بسیاری از مجرمان رایانهای با ارسال فایلهای مخرب به اطلاعات کاربر دست یافته و مرتکب جرایم رایانهای میشوند. به همین خاطر، کاربران فضای مجازی بایستی حتیالامکان از باز کردن ایمیلها و پیامهای ناشناخته خودداری کرده و بر روی لینکها و پیوستهای مشکوک کلیک نکنند. استفاده از ابزارهایی مانند VirusTotal برای بررسی امنیت لینکها و پیوستها میتواند مفید باشد.
برای حفظ امنیت اطلاعات و دادههای اینترنتی ضروری است که اطلاعات مهم و مورد نیاز را در چند نسخه مختلف کپی کرده و نسخههای پشتیبان آنها را نگهداری نماییم تا در صورت از بین رفتن نسخه اصلی، امکان دسترسی به این اطلاعات وجود داشته باشد.
آموزش کودکان درباره روشهای صحیح استفاده از اینترنت و خطرات احتمالی آن بسیار مهم است. والدین باید همواره در مورد استفاده کودکان از اینترنت نظارت داشته باشند و به آنها بیاموزند که چگونه از اطلاعات شخصی خود محافظت کنند.
کاربران فضای مجازی بایستی همواره اطلاعات خود در این زمینه را به روز نگه داشته و از جدیدترین تهدیدات و روشهای حمله سایبری آگاه باشند. مطالعه مقالات و گزارشهای امنیتی و شرکت در دورههای آموزشی میتواند به افزایش دانش و آمادگی افراد کمک کند.
با توجه به سرعت بالای پیشرفت اینترنت و فناوریهای مربوط به آن، ارتقای سطح آگاهی کاربران فضای مجازی از تهدیدات و جرایم مربوط به این حوزه به عنوان مؤثرترین روش پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای شناخته میشود.
دادستان از طریق اعمال کنترل و نظارت قضایی تا حد بسیار زیادی میتواند از وقوع جرایم رایانهای پیشگیری نماید. متأسفانه به علت وارداتی بودن فناوریهای مربوط به اینترنت و فضای مجازی، دادستان نمیتواند از روشهای پیشگیرانه استفاده کند، اما با فیلترینگ و نظارت قضایی صحیح میتواند امکان فعالیت مجرمان و افراد سودجو در فضای مجازی را محدود کرده و مانع ارتکاب جرایم رایانهای شود. البته توجه به این نکته نیز ضروری است که برخی از کارشناسان حوزه فضای سایبری معتقدند که فیلترینگ در بسیاری از موارد نتیجه عکس به دنبال خواهد داشت.
پلیس فتا به عنوان یکی از واحدهای تخصصی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران از جمله نهادهایی است که در پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای نقشی مؤثر ایفا مینماید. پلیس فتا وظیفه نظارت بر فضای مجازی را بر عهده داشته و به مقابله با بسیاری از جرایم رایانهای میپردازد. در فرایند شکایت از جرایم رایانهای نیز پلیس فتا نقش مؤثری در تعقیب و یافتن مجرمان رایانهای دارد.
با وجود آن که افزایش آگاهی افراد نسبت به جرایم رایانهای و نحوه استفاده از فضای مجازی و رعایت نکات ایمنی لازم تا حد بسیار زیادی از وقوع جرایم رایانهای پیشگیری مینمایند، اما در هر صورت وقوع جرایم رایانهای یک حقیقت غیرقابل انکار به شمار میآید. وقوع این جرایم به افراد و کسب و کارهای مختلفی میتواند آسیب وارد کند. به همین خاطر، ضروری است تا در صورت لزوم از مشورتها و راهنماییهای یک وکیل متخصص جرایم رایانهای بهرهمند شد.
وکیل جرایم رایانهای با ارائه مشاوره حقوقی صحیح میتواند از وقوع جرایم رایانهای و مشکلات ناشی از آن پیشگیری نماید. در صورت نیاز به طرح شکایت نسبت به وقوع جرایم رایانهای نیز یک وکیل متخصص میتواند با تنظیم شکوائیه مناسب و حضور در جلسات رسیدگی حقوق از دسترفته شخص قربانی را احقاق نماید.
افزایش استفاده از اینترنت و فضای مجازی موجب شده است تا برخی از افراد سودجو به دنبال انجام برخی اقدامات غیرقانونی در بستر فضای مجازی یا با استفاده از اینترنت و سامانههای کامپیوتری باشند و در نتیجه آن موجب ورود ضرر به کاربران فضای مجازی شوند. در حال حاضر، طیف وسیعی از اقدامات غیرقانونی قابل ارتکاب در بستر فضای مجازی تحت عنوان جرایم رایانهای جرمانگاری شدهاند. در این بین میتوان به جرایمی چون کلاهبرداری اینترنتی، جعل اینترنتی، توهین اینترنتی و غیره اشاره نمود.
در برخی موارد وقوع این قبیل جرایم ناشی از ناآگاهی شخص قربانی است. قربانیان جرایم رایانهای با توجه به برخی نکات مانند بهروزرسانی منظم نرمافزارها، استفاده از رمز عبورهای با امنیت بالا، فعالسازی تأیید دو مرحلهای و غیره میتوانند از وقوع جرایم رایانهای پیشگیری نمایند.
امیدواریم که این مقاله برای شما مفید بوده و اطلاعات کافی در خصوص نحوه پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای را در اختیار شما قرار داده باشد. در صورتی که با سؤال یا ابهامی در این زمینه مواجه هستید، میتوانید پرسش خود را در قسمت دیدگاهها درج نمایید تا در اسرع وقت به آنها پاسخ داده شود. در صورت نیاز به دریافت مشاوره تخصصی نیز میتوانید از طریق شماره تماس یا فرم ارتباطی با ما در ارتباط باشید.
خانم امالبنین تنکابنی رضایی، وکیل پایه یک دادگستری و مدیر مجموعه وکیل سؤال، با سالها تجربه در زمینه ارائه خدمات حقوقی، شخصاً بر کیفیت خدمات ارائه شده نظارت خواهند داشت.
وکیل سؤال – همراه شما در مسیر عدالت
کلیه اقدامات غیرقانونی که در بستر اینترنت و فضای مجازی یا با استفاده از اینترنت و سامانههای کامپیوتری انجام شوند، به عنوان جرایم رایانهای قابل تعریف هستند.
قربانیان جرایم رایانهای به دو شکل امکان طرح شکایت نسبت به بزه ارتکابی را دارند. آنان میتوانند شکایت خود را در وب سایت پلیس فتا به صورت اینترنتی ثبت نمایند یا اینکه با تنظیم شکوائیه و ثبت آن در سامانه ثنا، شکایت خود را در دادگاه مطرح نمایند.
کاربران برای پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای بایستی در سایتها و شبکههای اجتماعی از رمز عبورهایی با ضریب ایمنی بالا استفاده نمایند. رمز عبور بایستی از حروف بزرگ و کوچک، عدد و کاراکترهای خاص تشکیل شده باشد تا امکان دسترسی به آن برای سایرین فراهم نباشد.
فعالسازی سیستمهای تأیید دو مرحلهای موجب میشود که کاربر برای ورود به حساب کاربری خود علاوه بر ورود نام کاربری و رمز عبور نیاز به دریافت تأییدیه در قالب ایمیل یا پیامک داشته باشد. با وجود چنین راهکاری، از ورود هر شخصی جز کاربر به حساب کاربری پیشگیری خواهد شد.
در حال حاضر، با توجه به سرعت پیشرفت اینترنت و فناوریهای مرتبط با آن، افزایش سطح آگاهی کاربران اینترنت از تهدیدها و خطرات مربوط به این حوزه به عنوان مؤثرترین روش در پیشگیری از وقوع جرایم رایانهای و قربانی این نوع جرایم شدن دارد.
وکیل سوال یک پلتفرم آنلاین است که با هدف ارائه خدمات حقوقی به زبان ساده و قابلفهم برای همه راهاندازی شده است. این سایت تحت مدیریت امالبنین تنکابنی رضایی، وکیل پایه یک دادگستری، فعالیت میکند و تلاش میکند تا مسیر حل مشکلات حقوقی را برای کاربران آسانتر کند.
۰۹۰۱۲۲۲۵۳۶۹
info@vakilsoal.com
تهران، سعادت آباد، خیابان علامه طباطبایی جنوبی، کوچه ۴۲، پلاک ۴ (ساختمان فرهنگ)، طبقه دوم واحد ۲۶
نظرات کاربران