اجاره به شرط تملیک | تعریف، کارکرد و چگونگی تنظیم این قرارداد

آیا تاکنون کالاهای مورد نیاز خود را به صورت اقساطی خریداری نموده‌اید؟ اجاره به شرط تملیک یکی از راه‌های قانونی و شناخته شده برای خرید و فروش اقساطی کالاست. امروزه بسیاری از بانک‌ها یا شرکت‌های لیزینگ کالاها و محصولات خود مانند خودرو را در قالب اجراه به شرط تملیک به خریداران انتقال می‌دهند. به این معنا که ابتدا یک قرارداد اجاره بین مالک (فروشنده) و مستأجر (خریدار) منعقد شده و پس از پایان مدت اجاره و پرداخت اجاره بها در موعد مقرر، مالکیت مال مورد نظر به مستأجر انتقال می‌یابد.

با توجه به گستردگی استفاده از قرارداد اجاره به شرط تملیک و کارکردهای آن ضروری است تا افراد با تعریف، ماهیت، کارکرد، نحوه انعقاد و تفاوت این قرارداد با فروش اقساطی کالا آشنایی کامل داشته باشند. در ادامه به بررسی این موارد خواهیم پرداخت.

اجاره به شرط تملیک چیست؟

عقد اجاره به شرط تملیک از جمله قراردادهای معتبر و قانونی در نظام حقوقی کشور ما محسوب می‌شود که تلفیقی از قراردادهای بیع و اجاره به شمار می‌رود. به موجب عقد بیع، در ازای پرداخت ثمن معامله مالکیت مال به صورت کامل به خریدار منتقل می‌گردد. به موجب عقد اجاره نیز مستأجر در ازای پرداخت اجاره بها به صورت موقت مالک منافع مال (عین مستأجره) می‌شود.

اما در صورت انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک، نخست نوعی قرارداد اجاره بین مالک (موجر) و مستأجر منعقد شده و مالکیت منافع مال به مستأجر منتقل می‌شود. ولی در ضمن قرارداد شرط می‌شود که با پایان مدت قرارداد اجاره و پرداخت اجاره بها (اقساط) مالکیت عین مال نیز به صورت قهری به مستأجر منتقل گردد.

در واقع، با انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک، نخست یک قرارداد اجاره منتقل شده و مستأجر تنها مالک منافع عین مستأجره می‌شود. اما با پایان قرارداد مالکیت عین مستأجره به صورت کامل به مستأجر منتقل می‌گردد. در اصطلاح، این قرارداد به عنوان ابزاری برای تملیک تدریجی کالا به اشخاص به شمار می‌رود.

اعتبار قانونی قرارداد اجاره به شرط تملیک

همانطور که بیان شد، قرارداد اجاره به شرط تملیک تلفیقی از قرارداد بیع و اجاره به شمار می‌رود. با وجود اینکه احکام مربوط به عقود بیع و اجاره به صورت کامل در قانون مدنی درج شده است. اما در این قانون اشاره‌ای به قرارداد اجاره به شرط تملیک، نحوه تنظیم این قرارداد و آثار آن به میان نیامده است.

در نظام حقوقی کشور ما این قرارداد به موجب قوانین خاص بانکی معتبر تلقی شده است. برای نخستین بار، قانون عملیات بانکی بدون ربا مصوب 1362 عقد اجاره به شرط تملیک را معتبر و قانونی شناخته است. ماده 12 این قانون در این خصوص مقرر نموده است که: «بانک‌ها می‌توانند به منظور ایجاد تسهیلات لازم جهت گسترش امور خدماتی، کشاورزی، صنعتی و معدنی، اموال منقول و غیر منقول را‌بنا به درخواست مشتری و تعهد او مبنی بر انجام اجاره به شرط تملیک و استفاده خود، خریداری و به صورت اجاره به شرط تملیک به مشتری واگذار ‌نمایند».

کاربرد قرارداد اجاره به شرط تملیک

قرارداد اجاره به شرط تملیک در فقه اسلامی فاقد پیشینه است. نخستین بار، این قرارداد توسط بانک‌های کشورهای غربی به عنوان ابزاری برای تأمین مالی مورد استفاده قرار گرفت و رفته رفته در قوانین و مقررات دیگر کشورها نیز موضوعیت یافت.

با توجه به گسترش استفاده از قرارداد اجاره به شرط تملیک در جوامع مختلف، امروزه این قرارداد بین اشخاص حقیقی و حقوقی مختلفی با هدف تملیک تدریجی اموال منعقد می‌گردد. چنانچه فردی قدرت خرید هر کالایی را در یک مرحله نداشته باشد، می‌تواند با توافق طرف مقابل و تنظیم عقد اجاره به شرط تملیک، از کالای مورد نظر در طول مدت قرارداد بهره‌برداری کرده و با پایان مدت قرارداد و ایفای کامل تعهدات خود نیز کالای مورد نظر را تملیک نماید.

در حال حاضر، بسیاری از کالاها با ارزش اقتصادی بالا مانند مسکن، خودرو، تجهیزات صنعتی و غیره از طریق تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک برای خریداران (مستأجرین) قابل تملیک هستند.

ویژگی‌های قرارداد اجاره به شرط تملیک

با توجه به تعریف، ماهیت و کاربرد قرارداد اجاره به شرط تملیک، ویژگی‌های این قرارداد را می‌توان به این ترتیب برشمرد:

• عقد رضایی: حصول توافق میان طرفین برای انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک کافیست و تنظیم این قرارداد نیاز به رعایت تشریفات خاصی ندارد.
• عقد لازم: لازم بودن عقد به این معنی است که طرفین قرارداد بدون وجود علت موجه امکان فسخ آن را ندارند. این ویژگی در قرارداد اجاره به شرط تملیک نیز مانند بسیاری از دیگر قراردادها وجود دارد.
• انتقال مالکیت تدریجی: تملیک عین مستأجره به مستأجر در قرارداد اجاره به شرط تملیک به صورت تدریجی اتفاق می‌افتد. با وجود اینکه انعقاد این قرارداد در نهایت موجب تملیک عین مستأجره به مستأجر می‌شود، اما این تملیک به تدریج و با پایان قرارداد حاصل می‌شود.

شرایط صحت عقد اجاره به شرط تملیک

صحت و اعتبار قرارداد اجاره به شرط تملیک مانند هر قرارداد دیگری منوط به وجود شرایط اساسی صحت معاملات است. ماده 190 قانون مدنی موارد زیر را به عنوان شرایط اساسی صحت معامله بیان کرده است که فقدان هر یک از آن‌ها منجر به بی‌اعتباری قرارداد می‌گردد. این شرایط عبارتند از:

1 . قصد طرفین و رضای آن‌ها

2 . اهلیت طرفین

3 . موضوع معین که مورد معامله باشد

4 . مشروعیت جهت معامله

علاوه بر لزوم وجود شرایط اساسی صحت معامله، برای تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک رعایت احکام و ضوابط مربوط به عقد اجاره و بیع نیز الزامی است. زیرا همانطور که پیش‌تر اشاره شد، این قرارداد ترکیبی از عقود بیع و اجاره به شمار رفته و بایستی احکام مربوط به این قراردادها توأمان رعایت شود. برای مثال، تعیین مدت از جمله شرایط اساسی تنظیم عقد اجاره است که در تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک نیز بایستی رعایت شود.

آثار قرارداد اجاره به شرط تملیک

وجود ویژگی‌های عقود بیع و اجاره در قرارداد اجاره به شرط تملیک موجب می‌شود که این قرارداد در هر مرحله آثار مختلفی را به دنبال داشته باشد. آثار قرارداد اجاره به شرط تملیک به ترتیب عبارتند از:

• در ابتدا، عقد اجاره بین مالک (موجر) و مستأجر منعقد می‌شود. بنابراین، موجر موظف است تا عین مستأجره را در سلامت کامل به مستأجر تسلیم نماید.
• در طول مدت قرارداد، مالکیت عین مستأجره به مالک (موجر) تعلق داشته اما مالکیت منافع آن به مستأجر انتقال می‌یابد. بنابراین، مستأجر در طول این مدت نسبت به مال مورد معامله امین محسوب شده و در صورتی که مال بدون تقصیر مستأجر تلف شود، مسئولیتی متوجه مستأجر نخواهد بود.
• چنانچه مستأجر در طول مدت قرارداد از ایفای تعهدات خود اجتناب نماید، قرارداد فسخ یا منفسخ می‌گردد.
• در صورت ایفای تعهدات مستأجر به صورت کامل و پرداخت اجاره بها، با پایان مدت قرارداد مالکیت عین مستأجره نیز به مستأجر انتقال می‌یابد.

چگونگی انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک

چنانچه اشخاص حقیقی یا حقوقی قصد تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک را داشته باشند، بایستی طی چند مرحله عقد اجاره به شرط تملیک را منعقد کرده و تعهدات خود را ایفاء نمایند تا در نهایت مال موضوع قرارداد به مستأجر تملیک گردد. این مراحل عبارتند از:

1 . مذاکره و ارزیابی فنی: در نخستین گام، طرفین بایستی نسبت به تنظیم قرارداد و شرایط خود با یکدیگر وارد مذاکره شده و مال موضوع قرارداد را مورد بررسی و ارزیابی فنی قرار دهند تا با آگاهی کامل از شرایط یکدیگر و مال موضوع معامله اقدام به تنظیم و انعقاد قرارداد نمایند.

2 . تنظیم پیش‌نویس قرارداد: پس از ارزیابی طرفین و حصول توافق میان آن‌ها، طرفین موظفند تا تعهدات خود را در قالب پیش‌نویس قرارداد تنظیم نمایند. شایان ذکر است که بانک‌ها و شرکت‌های تجاری پیش‌نویس قراردادهای اجاره به شرط تملیک را از پیش تهیه کرده و صرفاً اطلاعات مربوط به طرفین و مال موضوع معامله را در قرارداد وارد می‌نمایند.

3 . امضای قرارداد: طرفین هر قراردادی تنها با امضای قرارداد به آن متعهد می‌شوند. در نتیجه، قرارداد با امضای طرفین اعتبار یافته و امضای قرارداد نقطه آغاز تعهدات طرفین تلقی می‌شود. با امضای قرارداد اجاره به شرط تملیک، اجاره مال موضوع قرارداد آغاز شده و طرفین ملزم به ایفای تعهدات قراردادی خود می‌شوند.

4 . ایفای تعهدات و تملیک مال موضوع معامله به مستأجر: طرفین قرارداد اجاره به شرط تملیک موظفند تا در طول مدت اعتبار قرارداد تعهدات خود را به نحو احسن ایفاء نمایند. اصلی‌ترین تعهد این قرارداد، پرداخت اجاره بهای قرارداد در سررسیدهای مقرر است. چنانچه مستأجر به تعهدات خود عمل نموده باشد، با پایان یافتن مدت قرارداد مال موضوع معامله به صورت قهری به مستأجر تملیک می‌گردد.

تعهدات طرفین قرارداد اجاره به شرط تملیک

انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک مانند هر قرارداد دیگری موجب ایجاد حقوق و تکالیفی برای هر یک از طرفین می‌شود که این موارد به شرح زیر قابل بررسی است:

تعهدات موجر (مالک)

موجر (مالک) با تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک متعهد به رعایت موارد زیر می‌شود:

• ارائه اسناد و مدارک مالکیت مال موضوع معامله
• تحویل عین مستأجره به طرف مقابل در وضعیت سالم و قابل استفاده
• رفع نواقص فنی و عیوب ظاهری عین مستأجره پیش از تحویل به مستأجر
• خودداری از انجام اموری که مانع از بهره‌برداری مستأجر از منافع عین مستأجره می‌شود
• انتقال مالکیت عین مستأجره به مستأجر پس از پایان قرارداد و در صورت ایفای تمامی تعهدات از سوی طرف مقابل

تعهدات مستأجر (خریدار)

مستأجر یا فردی که متقاضی خرید عین مستأجره پس از خاتمه قرارداد می‌باشد نیز در طول اجرای قرارداد متعهد به رعایت تعهدات زیر است:

• بهره‌برداری از منافع عین مستأجره در طول مدت قرارداد به نحو صحیح و بدون از بین بردن عین مستأجره
• پرداخت اجاره بها (اقساط) مطابق شرایط مندرج در قرارداد و در سررسیدهای مشخص شده
• حفظ و نگهداری از عین مستأجره در طول مدت قرارداد اجاره به شرط تملیک
• خودداری از انتقال عین مستأجره به غیر در طول مدت قرارداد و پیش از انتقال مالکیت عین مستأجره

مندرجات قرارداد اجاره به شرط تملیک

چنانچه طرفین پس از انجام مذاکرات اولیه و توافق بر انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک، قصد تنظیم این قرارداد را داشته باشند، برای تنظیم آن بایستی به برخی نکات توجه کرده و درج آن‌ها در قرارداد را نادیده نگیرند. مندرجات الزامی این قرارداد عبارتند از:

1 . مشخصات طرفین قرارداد

مشخص بودن هویت طرفین قرارداد از جمله ضروری‌ترین نکاتی است که در تنظیم هر قراردادی بایستی مورد توجه قرار گیرد. بنابراین، برای تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک نیز الزامی است که مشخصات هویتی طرفین قرارداد مشخص شده و در یک بند از قرارداد قید شود.

صرف نظر از اینکه طرفین قرارداد اجاره به شرط تملیک اشخاص حقیقی باشند یا اشخاص حقوقی، بایستی اطلاعات هویتی آن‌ها از جمله نام و نام خانوادگی، کد ملی، شماره ثبت شرکت و غیره در قرارداد قید شود.

2 . موضوع قرارداد

طرفین قرارداد در مرحله مذاکرات اولیه نسبت به تنظیم و انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک با یکدیگر توافق می‌نمایند. از این رو، یک بند از این قرارداد به بیان موضوع قرارداد که همان تملیک عین مستأجره به مستأجره می‌باشد اختصاص می‌یابد.

به منظور پیشگیری از ایجاد هرگونه ابهام در روند اجرای قرارداد ضروری است تا در این بند علاوه بر تصریح به موضوع تملیک عین مستأجره، مشخصات کامل عین مستأجره نیز در این بند مورد تصریح قرار گیرد.

3 . مدت قرارداد

با توجه به اینکه قرارداد اجاره به شرط تملیک از جمله اقسام عقد اجاره به شمار می‌رود، تعیین مدت در ضمن قرارداد الزامی است. به ویژه آن که تملیک عین مستأجره به مستأجر نیز منوط به پایان یافتن مدت عقد اجاره است. از این رو، تاریخ شروع و پایان قرارداد بایستی به صورت دقیق از پیش تعیین شده و در قرارداد قید شود.

4 . مبلغ اجاره بها و شرایط پرداخت آن

با توجه به اینکه قرارداد اجاره به شرط تملیک از جمله عقود معوض به شمار می‌رود، تعیین مبلغ قرارداد یا همان اجاره بها از جمله ارکان الزامی برای تنظیم این قرارداد است. از این رو، مبلغ قرارداد و شرایط پرداخت آن بایستی به صورت دقیق در متن قرارداد تصریح شود.

پرداخت مبلغ قرارداد در قراردادهای اجاره به شرط تملیک به این شکل است که در ابتدا مستأجر بخشی از این مبلغ را در قالب یک پیش پرداخت اولیه به موجر پرداخت کرده و مابقی مبلغ اجاره بها طی چند قسط به فواصل زمانی معین (غالباً یک ماهه) پرداخت می‌شود.

5 . تعهدات طرفین

یکی از اصلی‌ترین و مهم‌ترین بندهای هر قراردادی ناظر بر تعیین تعهدات طرفین است. تصریح تعهدات طرفین در متن قرارداد موجب می‌شود تا اشخاص از پیش با تعهدات خود آشنا شده و با آگاهی از این موضوع اقدام به انعقاد قرارداد نمایند. علاوه بر این، در طول مدت اجرای قرارداد نیز احتمال ایجاد اختلاف بین طرفین کاهش می‌یابد.

از این رو، الزامی است که در یک بند از قرارداد اجاره به شرط تملیک در دو بخش مجزا تعهدات هر یک از موجر و مستأجر به تفصیل برشمرده شده و تصریح شوند.

6 . شرایط تملیک

هدف از تنظیم و انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک، تملیک تدریجی عین مستأجره به مستأجر می‌باشد. با این حال، تحقق تملیک در این قرارداد مستلزم تحقق شرایط خاصی است که بایستی در قرارداد مورد تصریح قرار گیرند. از جمله این شرایط عبارتند از:

• پایان مدت قرارداد
• پرداخت کامل اقساط (اجاره بها) توسط مستأجر
• عدم تخلف طرفین از هیچ یک از مفاد قرارداد

7 . ضمانت‌ها و وثایق

در فرایند تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک ممکن است که به منظور اطمینان از پرداخت اقساط موجر از مستأجر تضمیناتی دریافت نموده و پس از خاتمه قرارداد این تضمینات را به مستأجر مسترد نماید. چنانچه مستأجر هر نوع تضمینی از قبیل چک، سفته و غیره به موجر ارائه نموده باشد، ضروری است که مشخصات و میزان ضمانت و نحوه استرداد آن در متن قرارداد مورد تصریح قرار گیرد.

8 . فسخ قرارداد

قرارداد اجاره به شرط تملیک از جمله عقود لازم به شمار می‌رود که به صورت یک‌جانبه و بدون وجود علت موجه از جانب هیچ یک از طرفین قابل فسخ نیست. فسخ این قرارداد صرفاً منوط به موارد خاصی است که طرفین بایستی در زمان تنظیم قرارداد پیش‌بینی کرده و آن‌ها را در ضمن قرارداد تصریح نمایند.

از جمله موارد فسخ قرارداد اجاره به شرط تملیک عبارتند از:

• عدم پرداخت اقساط (اجاره بها) توسط مستأجر
• استفاده غیرمجاز از عین مستأجره توسط مستأجر
• تخلف هر یک از طرفین قرارداد از تعهدات خود

9 . حل و فصل اختلافات طرفین قرارداد

وقوع اختلاف بین موجر و مستأجر در طول مدت قرارداد اجاره به شرط تملیک از جمله احتمالاتی است که بایستی در زمان تنظیم قرارداد مورد توجه قرار گرفته و برای آن راه حل مناسبی اندیشیده شود.

طرفین قرارداد اجاره به شرط تملیک می‌توانند با پیش‌بینی داور مرضی‌الطرفین در ضمن قرارداد خود بسیاری از اختلافات احتمالی میان خود را در آینده با مراجعه به داور و بدون نیاز به مراجعه به دادگاه حل و فصل نمایند. البته، اگر داور موفق به حل و فصل اختلافات نشود، طرفین حق مراجعه به دادگاه را خواهند داشت.

آثار فسخ قرارداد اجاره به شرط تملیک

چنانچه قرارداد اجاره به شرط تملیک بنا به هر دلیلی از سوی یکی از طرفین قرارداد فسخ شود، آثار گوناگونی را به دنبال دارد که به این ترتیب قابل بررسی می‌باشد:

• فسخ هر قراردادی مستلزم اعاده وضعیت طرفین به حالت سابق است. در نتیجه، مستأجره بایستی عین مستأجره را به موجر و موجر نیز بایستی اجاره بها را به مستأجر مسترد نماید.
• پس از فسخ قرارداد اجاره به شرط تملیک و استرداد اجاره بها از سوی موجر به مستأجر، موجر می‌تواند اجرت‌المثل بهره‌برداری از عین مستأجره از زمان تحویل مال تا فسخ قرارداد را از مستأجر مطالبه نماید.
• چنانچه قرارداد به علت تأخیر مستأجر در پرداخت اجاره بها (اقساط) فسخ شده باشد، موجر می‌تواند علاوه بر فسخ قرارداد خسارت تأخیر تأدیه را نیز از مستأجر مطالبه نماید.
• در صورتی که فسخ قرارداد موجب ورود خسارت به هر یک از طرفین شده باشد، شخص متضرر می‌تواند بنا به اصل لزوم جبران خسارت، خسارت وارده به خود را از طرف مقابل مطالبه نماید.

مزایا و معایب قرارداد اجاره به شرط تملیک

تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک و انتقال مالکیت اموال از این طریق با مزایا و معایب گوناگونی برای طرفین قرارداد همراه است. مزایا و معایب این قرارداد را می‌توان به ترتیب زیر بررسی نمود.

الف) مزایای قرارداد اجاره به شرط تملیک

مزایای تنظیم این قرارداد عبارتند از:

• فراهم شدن شرایط خرید اقساطی کالا برای خریداران
• تسهیل خرید کالا از طریق پرداخت اقساطی
• امکان خرید کالاهای متنوع از طریق تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک
• کاهش ریسک انتقال مالکیت کالا برای مالک (موجر)

ب) معایب قرارداد اجاره به شرط تملیک

تنظیم این قرارداد معایب زیر را نیز به دنبال دارد:

• انتقال مالکیت کالاها همراه با تأخیر
• ریسک ضبط کالا در طول مدت قرارداد توسط هر یک از طرفین
• بالا رفتن هزینه نهایی خرید کالا (ثمن معامله) در مقایسه با تنظیم قرارداد بیع

تفاوت قرارداد اجاره به شرط تملیک با قراردادهای مشابه

ماهیت خاص و ویژگی‌های منحصر به فرد قرارداد اجاره به شرط تملیک موجب شده است تا در برخی موارد این قرارداد مترادف با عقودی چون عقد اجاره یا بیع اقساطی انگاشته شود. به همین خاطر، در این بخش به بررسی تفاوت این عقد با هر یک از این عقود خواهیم پرداخت.

تفاوت قرارداد اجاره به شرط تملیک با عقد اجاره

در علم حقوق، هر مالی که پس از استفاده از بین نرفته و قابلیت بقاء داشته باشد، قابل اجاره دادن تلقی شده و می‌تواند به عنوان عین مستأجره قرار گیرد. برای مثال، استفاده از مسکن یا خودرو مستلزم از بین رفتن آن‌ها نبوده و می‌توانند اجاره داده شوند.

مالکیت منافع هر یک از این اموال ممکن است با تنظیم عقد اجاره یا قرارداد اجاره به شرط تملیک به مستأجر منتقل شده و مستأجر در طول مدت اجاره امکان بهره‌برداری از منافع آن‌ها را پیدا کند. حال اگر منافع این اموال به موجب عقد اجاره برای مدت مشخصی به مالکیت مستأجر درآمده باشد، با پایان مدت قرارداد، مالکیت مستأجر نسبت به منافع مال زایل شده و مستأجر موظف به استرداد عین و منافع مال به موجر می‌باشد. اما در صورتی که مالکیت منافع به موجب قرارداد اجاره به شرط تملیک به مستأجر منتقل شده باشد، پس از پایان مدت قرارداد، نه تنها مالکیت مستأجر نسبت به منافع از بین نمی‌رود، بلکه مالکیت عین نیز به مستأجر منتقل شده و وی به عنوان مالک جدید آن مال شناخته می‌شود.

تفاوت قرارداد اجاره به شرط تملیک با بیع اقساطی

بیع یا خرید و فروش اقساطی یکی از رایج‌ترین راه‌های خرید کالاست که در بین مردم رواج بسیاری دارد. با تنظیم قرارداد بیع اقساطی، خریدار متعهد می‌شود که ثمن معامله را به تدریج و طی چند قسط به فروشنده پرداخت نماید. به همین خاطر، برخی افراد بیع اقساطی را مترادف با اجاره به شرط تملیک می‌دانند.

در ظاهر بیع اقساطی و اجاره به شرط تملیک مشابه به نظر می‌رسند؛ چرا که در هردوی این عقود خریدار ثمن معامله را به تدریج پرداخت می‌نماید. اما در عمل و از حیث آثار حقوقی این دو قرارداد کاملاً متمایز از یکدیگر هستند. در صورت تنظیم قرارداد بیع اقساطی، به محض انعقاد عقد تملیک عین به خریدار صورت گرفته و خریدار مالک مال موضوع معامله به شمار می‌رود و تنها ثمن معامله را به تدریج پرداخت می‌نماید. اما با تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک، تنها مالکیت منافع مال موضوع معامله به مستأجر منتقل شده و صرفاً با پایان مدت قرارداد و پرداخت اجاره بها در موعد مقرر تملیک عین به مستأجر صورت می‌گیرد.

در واقع، با انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک، تملیک عین به مستأجر به تدریج حاصل می‌شود. اما با انعقاد قرارداد بیع اقساطی، تملیک مال به خریدار به محض انعقاد قرارداد حاصل شده و صرفاً ثمن معامله با تأخیر پرداخت می‌شود.

نقش وکیل در تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک

علی‌رغم آن که در حال حاضر انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک نیازی به ثبت در دفاتر اسناد رسمی ندارد، اما تنظیم آن نیازمند آشنایی با اصول قراردادنویسی، شناخت کافی از ماهیت، ویژگی‌ها و آثار قرارداد اجاره به شرط تملیک و درج نکات لازم در قرارداد است. طبیعی است که تمام افراد جامعه نسبت به این مسائل آگاهی کافی نداشته باشند. تنظیم و انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک بدون رعایت این موارد ممکن است در آینده موجب بی‌اعتباری قرارداد شده یا اینکه افراد را با مشکلات متعددی در جریان اجرای قرارداد مواجه نماید.

در چنین شرایطی، حضور یک وکیل متخصص به اشخاص کمک می‌کند تا بتوانند قرارداد اجاره به شرط تملیک را به نحو اصولی و قانونی تنظیم و منعقد نمایند. علاوه بر این، احتمال بی‌اعتباری قرارداد یا وقوع هرگونه اختلافی میان طرفین قرارداد در آینده نیز به حداقل کاهش خواهد یافت.

اشخاص می‌توانند پیش از انعقاد قرارداد اجاره به شرط تملیک از طریق دریافت مشاوره از یک وکیل متخصص با ماهیت و نحوه انعقاد این قرارداد آشنا شده و اطلاعات کافی در این خصوص را کسب نمایند. سپس، می‌توانند برای اطمینان از تنظیم قرارداد به نحو اصولی و قانونی فرایند تنظیم قرارداد را به یک وکیل متخصص بسپارند.

سخن پایانی

امروزه در معاملات و روابط تجاری اشخاص نوع جدیدی از قرارداد تحت عنوان قرارداد اجاره به شرط تملیک موضوعیت یافته است که اشخاص به کمک آن می‌توانند کالاهای مورد نیاز خود را به صورت تدریجی و اقساطی تملیک نمایند. قرارداد اجاره به شرط تملیک عقدی است که ویژگی‌های عقود بیع و اجاره را به صورت همزمان داراست. به این معنا که در ابتدا طرفین اقدام به تنظیم یک قرارداد اجاره نموده و مالکیت منافع عین مستأجره برای مدت زمان مشخصی به مستأجر انتقال می‌یابد. اما در ضمن قرارداد شرط می‌شود که در صورت پرداخت به موقع اجاره بها و ایفای دیگر تعهدات قراردادی از سوی مستأجر، با پایان یافتن مدت اجاره عین مستأجره به مستأجر تملیک شود.

در حال حاضر، بانک‌ها و شرکت‌های لیزینگ کالاهای گران قیمت چون مسکن، خودرو یا تجهیزات صنعتی را با تنظیم قرارداد اجاره به شرط تملیک به فروش می‌رسانند. با انعقاد این قرارداد مستأجر یا خریدار از زمان انعقاد قرارداد امکان استفاده از مال مورد نظر را پیدا کرده و با خاتمه قرارداد نیز می‌تواند آن را تملیک نماید. به عبارت دیگر، شخص قیمت کالای مورد نظر خود را به صورت تدریجی پرداخت کرده و آن را تملیک می‌نماید.

در فرایند تنظیم این قرارداد ضروری است که اشخاص موارد بسیاری را رعایت کرده و نکات الزامی را به شرح مندرج در این مقاله در قرارداد خود قید نمایند.

وکیل سوال – مرجع تخصصی مشاوره و خدمات حقوقی

در هر مرحله از فرآیندهای حقوقی و قضایی، چه در زمینه دعاوی ملکی، خانوادگی، کیفری، قراردادها، امور مالی، سایبری یا سایر موضوعات حقوقی، «وکیل سوال» با مدیریت مستقیم وکیل ام‌البنین تنکابنی رضایی و بهره‌مندی از تیمی متشکل از وکلای مجرب و متخصص، آماده ارائه مشاوره‌های دقیق، تحلیل‌های تخصصی و خدمات جامع حقوقی به شما می‌باشد. هدف ما فراهم آوردن بهترین راهکارهای قانونی متناسب با شرایط شما و حمایت همه‌جانبه از حقوق و منافع شما در تمامی مراحل پرونده است. با انتخاب «وکیل سوال» می‌توانید اطمینان داشته باشید که پرونده‌تان با تعهد، دانش به‌روز و تجربه عملی بالا پیگیری خواهد شد تا بهترین نتیجه ممکن حاصل گردد. جهت دریافت مشاوره تخصصی، تحلیل پرونده و آغاز فرایند حقوقی خود، همین حالا از طریق صفحه تماس با ما اقدام نمایید. تیم «وکیل سوال» همراه و پشتیبان شما در مسیر احقاق حق خواهد بود.