فرض کنید ناگهان پیامکی از سامانه ثنا دریافت میکنید: شما به جرم خاصی محکوم شدهاید! اما هرگز در دادگاه شرکت نکردهاید، نه از تشکیل جلسه خبر داشتید، نه فرصت دفاع داشتهاید، و حالا با یک حکم غیابی روبهرو هستید. طبیعیست که نگران شوید. اما خوشبختانه قانون برای چنین شرایطی راهحلی دارد: واخواهی کیفری.
اگر نمیدانید واخواهی چیست، چه شرایطی دارد، چقدر مهلت دارید، و چطور باید اعتراض کنید، این مقاله دقیقاً برای شماست. در ادامه، همه چیز را با زبانی ساده، قانونی و کاربردی توضیح میدهیم: از تفاوت واخواهی و تجدیدنظر گرفته تا مراحل دقیق ثبت دادخواست، مدارک مورد نیاز و حتی یک نمونه متن آماده برای اعتراض به حکم غیابی.
گاهی در یک پرونده کیفری، متهم بدون آنکه از جریان دادرسی باخبر باشد یا اصلاً در جلسات دادگاه شرکت کرده باشد، ناگهان با حکم محکومیت روبهرو میشود؛ به این حکم میگویند حکم غیابی. حالا اگر این شخص بعداً از ماجرا باخبر شود، قانون به او این امکان را داده که اعتراض رسمی کند و بخواهد دادگاه بار دیگر و این بار در حضور خودش، پرونده را بررسی کند. به این نوع اعتراض، «واخواهی کیفری» گفته میشود؛ یعنی اعتراض به حکمی که در غیاب شخص صادر شده، با این هدف که یک بار دیگر حق دفاع واقعی برای او فراهم شود. واخواهی، درست مثل این است که قانون به محکوم غایب بگوید: «اگر حضور نداشتید و مورد حکم قرار گرفتید، حالا اعتراض کنید و بگویید چه حرفی برای دفاع دارید.»
یکی از اشتباهات رایج بین مردم این است که تصور میکنند واخواهی همان تجدیدنظرخواهی است؛ درحالیکه این دو، کاملاً با هم فرق دارند. واخواهی مخصوص احکام غیابی است؛ یعنی زمانیکه متهم اصلاً در دادگاه حاضر نبوده و حکمش بدون اطلاع او صادر شده باشد. اما تجدیدنظر، مربوط به احکامی است که فرد در آن حاضر بوده و دفاع کرده، ولی حالا از رأی دادگاه ناراضی است و میخواهد در دادگاه بالاتر بررسی مجدد شود.
پس بهطور خلاصه:
در هر دو نوع دعوا (چه کیفری، چه حقوقی) امکان واخواهی برای احکام غیابی وجود دارد؛ اما شرایط و آثار آن در هر کدام فرق دارد. در دعاوی کیفری، واخواهی برای دفاع از آزادی، آبرو و حقوق کیفری شخص است؛ یعنی پای مجازات و سوءسابقه در میان است. اما در دعاوی حقوقی، مثل اختلافات مالی یا خانوادگی، واخواهی حقوقی بیشتر بهمعنای تلاش برای بازپسگیری حق مالی یا مدنی است. از طرف دیگر، در دعاوی کیفری، گاهی واخواهی با دقت و سختگیری بیشتری بررسی میشود؛ چون پای مسائل عمومی و امنیت اجتماعی هم در میان است.
برای آشنایی با واخواهی حقوقی میتوانید به دیگر مقالهی ما در همین سایت با عنوان«واخواهی حقوقی چیست؟ آشنایی با روش اعتراض به احکام غیابی» مراجعه بفرمایید.
همه احکام دادگاه قابل واخواهی نیستند. قانون فقط برای احکامی این حق را به متهم داده که در غیابش صادر شده باشند. بر اساس ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری اگر فرد در هیچ مرحلهای از رسیدگی حضور نداشته، هیچ اطلاعی از جلسه نداشته و نه دفاعی کرده و نه وکیلی فرستاده، حکمی که صادر شده «غیابی» محسوب میشود و قابل واخواهی است.
بهعبارت سادهتر: اگر در جلسه نبودید، حکم غیابی صادر شده و حالا که خبردار شدید، میتوانید واخواهی کنید؛ اما اگر در جلسه حاضر بودید یا حتی وکیل فرستادید، دیگر از طریق تجدیدنظرخواهی باید پیگیری کنید نه واخواهی.
نکته: بر اساس تبصره ۱ ماده ۴۰۶، اگر متهم در جلسه رسیدگی حاضر بوده ولی بعداً بدون عذر موجه جلسه را ترک کرده، حکمی که صادر میشود حضوری است؛ حتی اگر در ادامه جلسه حضور نداشته باشد.
حکم وقتی غیابی است که متهم در هیچکدام از مراحل دادرسی حاضر نشده، به هیچ شکلی از ابلاغیه مطلع نشده (نه حضوری، نه قانونی)، و امکانی برای دفاع از خود نداشته است. در این شرایط، دادگاه بر اساس مدارک موجود تصمیم میگیرد و رأی صادر میکند.
نکته: گاهی افراد فکر میکنند چون «دعوتنامه را ندیدهاند» یا «در بیمارستان بودند»، حکم حتماً غیابی است. اما دادگاه فقط وقتی رأی را غیابی تلقی میکند که ابلاغ واقعی صورت نگرفته باشد و هیچ دفاعی انجام نشده باشد. اگر حکم ابلاغ واقعی نشده باشد و متهم بعداً از آن مطلع شود، طبق تبصره ۲ ماده ۴۰۶، وی میتواند ظرف ۲۰ روز از تاریخ اطلاع واقعی، واخواهی کند. در این حالت، اجرای حکم متوقف میشود و متهم برای رسیدگی مجدد، به دادگاه صادرکننده حکم اعزام میگردد.
بله. حکم غیابی معمولاً حکم بدوی است و چون هنوز قطعی نشده، قابل واخواهی است. اما نکته اینجاست: واخواهی، جایگزین تجدیدنظر نیست. اگر حکم غیابی را بگیرید و همزمان به جای واخواهی، تجدیدنظرخواهی کنید، ممکن است درخواستتان رد شود. واخواهی فقط مخصوص احکام غیابی بدوی است، نه هر حکمی که هنوز قطعی نشده است.
طبق تبصره ۲ ماده ۴۰۶، اگر در مهلت قانونی واخواهی نکنید، حکم غیابی بعد از پایان مهلت واخواهی و تجدیدنظر یا فرجام، به مرحله اجرا میرسد.
اول از همه باید بدانید مهلت واخواهی خیلی مهم هست و اگر آن را ازدست دهید، دیگر حق اعتراض به حکم غیابی رو نخواهید داشت. قانون به طور دقیق و در شرایط مختلف این مهلت را ذکر کرده است.
طبق ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، اگر متهم یا وکیلش در هیچ جلسهای حاضر نشده و حکم غیابی صادر شده، متهم ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی حکم فرصت دارد تا واخواهی کند.
این ۲۰ روز از وقتی شروع میشود که حکم به صورت قانونی و واقعی به متهم یا وکیلش ابلاغ شده باشد.
اگر متهم در خارج از کشور باشد، قانون این مهلت را بیشتر کرده و به او دو ماه (۶۰ روز) فرصت داده تا واخواهی کند. این موضوع هم در ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری صراحت دارد.
برای شرکتها یا اشخاص حقوقی، مهلت واخواهی مثل اشخاص حقیقی است و ۲۰ روز از زمان ابلاغ واقعی حکم به نماینده قانونی آنها محاسبه میشود.
اگر محکوم غایب در زندان باشد، مهلت واخواهی همان ۲۰ روز از زمان ابلاغ واقعی حکم به او است. یعنی هرجا که باشد، زمان اعتراض برایش یکسان است.
گاهی ممکن است متهم اصلاً ندانسته که حکم غیابی برایش صادر شده و ابلاغ واقعی هم صورت نگرفته باشد. در این حالت طبق تبصره ۲ ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، اگر متهم بعداً از حکم مطلع شود، از زمان اطلاع واقعی، ۲۰ روز فرصت دارد تا واخواهی کند و اجرای حکم هم تا رسیدگی متوقف میشود.
واخواهی کیفری یک روند مشخص و قانونی دارد که باید به ترتیب انجام شود تا حق اعتراض شما محفوظ بماند و دادگاه بتواند مجدداً به پرونده رسیدگی کند.
بیایید این مراحل را ساده و روان با هم مرور کنیم:
اولین قدم، گرفتن حکم غیابی است. باید حکم را با دقت بخوانید و متوجه شوید چه جرمی برای شما صادر شده و دادگاه چه تصمیمی گرفته است.
بعد از مطالعه حکم، نوبت به نوشتن دادخواست واخواهی میرسد. این دادخواست باید حاوی دلایل شما برای اعتراض به حکم باشد و بهتر است به نکات قانونی و مواد مربوطه هم اشاره شود.
دادخواست واخواهی باید در سامانه ثنا ثبت شود. این کار به صورت اینترنتی انجام میشود و رسید آن به شما داده میشود که نشان میدهد درخواست واخواهی شما ثبت شده است.
بعد از ثبت درخواست، پرونده به دادگاهی که حکم غیابی را صادر کرده بود، ارجاع داده میشود تا به موضوع رسیدگی مجدد بپردازد.
دادگاه پس از دعوت طرفین به جلسه رسیدگی، مجدداً پرونده را بررسی میکند. حضور متهم یا وکیلش در این جلسه بسیار مهم است ولی طبق ماده ۴۰۷ قانون آیین دادرسی کیفری، عدم حضور هیچ کدام از طرفین مانع رسیدگی نیست.
در پایان، دادگاه بر اساس دلایل و مستندات ارائه شده، رأی جدیدی صادر میکند که ممکن است حکم اولیه را تغییر دهد یا تأیید کند.
نوشتن یک دادخواست واخواهی درست و کامل میتواند شانس موفقیت شما را در رسیدگی مجدد افزایش دهد. در ادامه نکات مهمی را با هم مرور میکنیم:
مشخصات کامل خودتان را بنویسید: شامل نام، نام خانوادگی، شماره پرونده، شماره دادنامه و دادگاه صادرکننده.
شرح موضوع واخواهی: دقیق و واضح بنویسید که به چه دلیل به حکم غیابی اعتراض دارید. مثلاً غیبت در جلسه، عدم اطلاع از ابلاغ، نقص در رسیدگی و…
دلایل و مستندات: اگر مدرک یا شاهدی دارید که ثابت کند حق شما ضایع شده یا دادگاه اشتباه کرده است، حتماً ذکر کند و به آن استناد کنید.
درخواست مشخص: در انتهای لایحه، دقیقاً درخواست کنید که حکم غیابی لغو یا نقض شود و پرونده مجدداً رسیدگی شود.
واخواه: …
واخوانده: …
واخواسته: واخواهی نسبت به دادنامه غیابی شماره … صادره از شعبه … دادگاه کیفری دو مجتمع قضایی شهید مفتح تهران
تاریخ تنظیم: ۱۴۰۳/۱۱/۱۵
دلایل و مستندات:
۱. تصویر دادنامه غیابی شماره … صادره از شعبه … دادگاه کیفری دو مجتمع قضایی شهید مفتح تهران
۲. تقاضای ارجاع به کارشناسی جهت بررسی تخصصی ادعاها
۳. تصویر مجوز فعالیت شرکت/موسسه
۴. اسکرینشاتهای همکاری با شکات
۵. اسکرینشاتهای انجام تعهدات قراردادی
۶. اسکرینشات تعلیق فعالیت به دلایل خارج از اختیار
۷. لایحه دفاعیه تفصیلی پیوست
شرح درخواست:
ریاست محترم شعبه ..ک دادگاه کیفری دو مجتمع قضایی شهید مفتح تهران
با سلام و احترام
احتراماً، اینجانب ……………………. (واخواه)، به موجب دادنامه غیابی شماره … مورخ ۱۴۰۳/۱۰/۲۹ صادره از آن شعبه محترم، در خصوص اتهام انتسابی به سرقت، محکوم شدهام. این در حالی است که رأی صادره بدون حضور اینجانب و بدون ابلاغ واقعی صادر شده و به همین دلیل، امکان ارائه هیچگونه دفاع مؤثر از سوی بنده فراهم نبوده است.
نظر به اینکه وفق ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، در مواردی که رأی دادگاه بدون حضور متهم و بدون لایحه دفاعیه صادر شده باشد، در صورت محکومیت، حکم صادره غیابی تلقی شده و ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ واقعی قابل واخواهی در همان دادگاه خواهد بود؛ لذا با توجه به اینکه واخواهی حاضر در مهلت مقرر قانونی تقدیم میشود، استدعای رسیدگی مجدد و نقض حکم صادره با عنایت به دلایل و مدارک پیوستی را دارم.
همچنین با استناد به ماده ۴۰۷ همان قانون، خواهشمند است جلسه رسیدگی مجدد تعیین و در صورت لزوم، موضوع به کارشناس رسمی دادگستری ارجاع گردد.
پیوستها شامل لایحه دفاعیه و اسناد مثبته در ۷ برگ تقدیم حضور میگردد.
با تجدید احترام
امضا – تاریخ
خیلیها این سؤال را دارند که آیا وقتی واخواهی میکنند، اجرای حکم هم متوقف میشود یا نه؟ پاسخ این است که بستگی دارد. طبق تبصره ۲ ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، اگر حکم غیابی به متهم ابلاغ واقعی نشده باشد و متهم بعداً مطلع شود و واخواهی کند، اجرای حکم تا رسیدگی مجدد متوقف میشود. یعنی تا زمانی که دادگاه دوباره پرونده را بررسی کند، حکم اجرا نمیشود.
اما اگر حکم به صورت واقعی به متهم ابلاغ شده و او در مهلت مقرر واخواهی نکرده باشد، پس از انقضای مهلت واخواهی و مراحل تجدیدنظر یا فرجام، حکم قابل اجرا خواهد بود و واخواهی به طور کلی مانع اجرای حکم نیست.
ابلاغ واقعی یعنی اینکه حکم یا تصمیم دادگاه به طور مستقیم و با اطمینان به دست شخص متهم یا وکیل قانونیاش برسد؛ یعنی شخص واقعاً از حکم مطلع شود. مثلاً وقتی برگه ابلاغ به دست خودش داده شود یا اگر در محل اقامت حضور نداشته باشد، به یکی از اعضای خانواده یا نمایندهاش تحویل شود.
اما ابلاغ قانونی یک مفهوم کلیتر است و به روشهایی گفته میشود که قانون تعیین کرده تا حکم به متهم اطلاع داده شود؛ مثل ارسال نامه رسمی، نصب در محل اعلام شده یا حضور مامور ابلاغ. ولی مهم این است که ابلاغ واقعی تضمین کند که متهم واقعاً از حکم باخبر شده باشد.
اگر حکم فقط به صورت ابلاغ قانونی باشد ولی متهم اصلاً از آن خبر نداشته باشد، آن ابلاغ واقعی محسوب نمیشود و طبق قانون، مهلت واخواهی از زمانی شروع میشود که متهم واقعاً از حکم مطلع شود.
واخواهی هم مثل هر فرایند حقوقی دیگهای ممکن است رد شود؛ یعنی دادگاه ممکن است درخواست اعتراض شما رو نپذیرد و حکم غیابی به قوت خودش باقی بماند. شرایطی که باعث رد می شوند عبارتند از:
2. اشتباهات رایج متهمان هنگام واخواهی
وقتی پای واخواهی وسط میآید، داشتن یک وکیل خبره میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند. چرا؟ در ادامه خواهیم گفت.
الف) وکیل آشنا به قوانین و مراحل قضایی، میداند چه مدارکی باید ارائه شود و چگونه دلایل را درست بیان کند تا شانس موفقیت افزایش یابد.
ب) وکیل میتواند دادخواست واخواهی را دقیق و منطبق با مواد قانونی تنظیم کند، طوری که دادگاه کمتر بتواند آن را رد کند.
ج) در جلسه رسیدگی، وکیل میتواند بهترین دفاع را از حق شما انجام دهد و به سؤالات دادگاه پاسخ دهد.
د) وکیل میتواند روند ثبت و پیگیری پرونده در سامانههای قضایی را تسهیل کند و مانع از اشتباهات اداری شود.
البته که امکانش هست و قانون اجازه میدهد هر شخصی خودش هم اقدام کند، اما نداشتن وکیل ممکن است باعث شود نکات مهمی را از دست بدهید و شانس موفقیت کاهش یابد. بنابراین داشتن وکیل متخصص به شدت توصیه میشود، مخصوصاً وقتی موضوع پیچیده یا حساس باشد.
در بسیاری از پروندههای کیفری، صدور حکم غیابی میتواند سرنوشت حقوقی یک فرد را بهکلی تغییر دهد؛ اما خوشبختانه قانونگذار با پیشبینی نهاد واخواهی، این فرصت را فراهم کرده که متهم بتواند از خود دفاع کند و از صدور حکم ناعادلانه جلوگیری شود. البته استفاده درست و مؤثر از این حق، نیازمند آگاهی دقیق از مراحل، مهلتها، نحوه تنظیم دادخواست و شرایط خاص قانونی است.
تجربه نشان داده است که بسیاری از واخواهیها تنها به دلیل اشتباه در نحوه نگارش یا ارسال، یا ناآگاهی از مهلتهای قانونی، رد شدهاند؛ بنابراین اگر حکم غیابی علیه شما صادر شده یا گمان میبرید ممکن است چنین حکمی در جریان باشد، توصیه میکنیم بدون فوت وقت با وکیل متخصص مشورت نمایید تا هم حقوق قانونیتان حفظ شود و هم روند دفاع از شما با حداکثر دقت و حرفهایگری انجام گیرد.
برای دیدن نمونه آراء مربوط به واخواهی کیفری به مقاله«۵ نمونه رأی قضایی در مورد واخواهی کیفری» در همین سایت، مراجعه بفرمایید!
وکیل سوال یک پلتفرم تخصصی در حوزه مشاوره و خدمات حقوقی است که تحت مدیریت خانم امالبنین تنکابنی رضایی فعالیت میکند. هدف ما ارائه اطلاعات حقوقی دقیق و ارائه خدمات تخصصی وکالت در زمینههای مختلف، از جمله دعاوی کیفری و حقوقی، امور قراردادی، جرایم سایبری، دعاوی ارزی و مالی، وکالت در امور ثبتی و ملکی است.
اگر به دنبال تنظیم وکالتنامهای جامع و بینقص هستید، وکیل سوال با دانش تخصصی و تجربه حقوقی گسترده، همراه شما خواهد بود.
همین حالا مشاوره بگیرید و وکالتنامهای مطمئن تنظیم کنید!
در صورت رد واخواهی (مثلاً بهدلیل تأخیر یا بیاساسی اعتراض)، حکم غیابی قطعی میشود و بسته به نوع جرم، میتوان به دادگاه تجدیدنظر یا دیوان عالی کشور اعتراض کرد، بهشرط آنکه شرایط تجدیدنظر یا فرجامخواهی فراهم باشد.
خیر. ابتدا باید از حق واخواهی استفاده شود، چون واخواهی مربوط به اعتراض به حکم غیابی است. تجدیدنظر زمانی معنا دارد که حکم، حضوری و قابل اعتراض باشد یا واخواهی رد شده و حکم قطعی تلقی شود.
بله. اگر در دادگاه انقلاب حکم غیابی صادر شده باشد، واخواهی طبق ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری قابل طرح است، بهجز در جرائمی که فقط جنبه حقاللهی دارند (مثل شرب خمر یا برخی حدود خاص) که شرایط خاص خود را دارد.
خیر. اگر ابلاغ واقعی انجام نشده باشد، مهلت ۲۰ روز از تاریخ اطلاع واقعی محکومعلیه از حکم آغاز میشود. طبق تبصره ۲ ماده ۴۰۶ قانون آیین دادرسی کیفری، در این صورت میتوان حتی پس از پایان مهلت معمول، واخواهی کرد و اجرای حکم هم متوقف میشود.
خیر. اگر وکیل متهم در جلسات دادرسی حضور داشته یا لایحه دفاعیه داده باشد، حکم حضوری محسوب میشود و دیگر امکان واخواهی وجود ندارد. طبق ماده ۴۰۶، شرط صدور حکم غیابی این است که نه متهم و نه وکیلش در دادگاه حضور نداشته باشند.
وکیل سوال یک پلتفرم آنلاین است که با هدف ارائه خدمات حقوقی به زبان ساده و قابلفهم برای همه راهاندازی شده است. این سایت تحت مدیریت امالبنین تنکابنی رضایی، وکیل پایه یک دادگستری، فعالیت میکند و تلاش میکند تا مسیر حل مشکلات حقوقی را برای کاربران آسانتر کند.
۰۹۰۱۲۲۲۵۳۶۹
info@vakilsoal.com
تهران، سعادت آباد، خیابان علامه طباطبایی جنوبی، کوچه ۴۲، پلاک ۴ (ساختمان فرهنگ)، طبقه دوم واحد ۲۶
نظرات کاربران