صلاحیت‌ها و وظایف پلیس فتا در مقابله با جرایم سایبری

گسترش استفاده از اینترنت و فضای مجازی علاوه بر اینکه مزایا و تسهیلات بسیاری را برای افراد مختلف جامعه به دنبال داشته است، اما موجب پیدایش جرایم و تخلفات مختلفی تحت عنوان جرایم سایبری نیز شده است. جرایم سایبری یا اینترنتی یا رایانه‌ای شکل جدیدی از جرایم هستند که در بستر اینترنت و فضای مجازی ارتکاب می‌یابند. این نوع از جرایم ماهیتاً متفاوت از جرایم سنتی هستند و همین موضوع باعث شده است تا تعقیب و پیگیری آن‌ها نیازمند دانش و اطلاعات تخصصی باشد.

پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات یا پلیس فتا به عنوان یک نهاد متخصص و بخشی از نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران به منظور حفظ امنیت فضای مجازی و مقابله با جرایم سایبری آغاز به کار نموده است. در دنیای امروز که فناوری اطلاعات و ارتباطات به سرعت در حال پیشرفت است، نقش پلیس فتا در حفاظت از حریم خصوصی و امنیت کاربران فضای مجازی بسیار حائز اهمیت است. به ویژه آن که تعداد کاربران فضای مجازی نیز همواره در حال افزایش است. در نتیجه، ضروری است که افراد با صلاحیت‌ها و وظایف پلیس فتا آشنایی داشته باشند.

پلیس فتا چیست؟

افزایش آمار ارتکاب جرایم سایبری و تعداد قربانیان این جرایم اقتضاء می‌کرد که یک نهاد تخصصی برای تعقیب، پیگیری و مقابله با این قبیل جرایم آغاز به کار کند. از این رو، در بهمن ماه سال 1389 به دستور فرماندهی نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران، پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات با نام اختصاری پلیس فتا تشکیل شده و آغاز به کار نمود.

با توجه به اینکه جرایم سایبری در طیف وسیعی قابل ارتکاب هستند و مصادیق مختلفی از جمله کلاهبرداری اینترنتی، سرقت اطلاعات، مزاحمت‌های مجازی و غیره را شامل می‌شوند، پلیس فتا به عنوان یک نهاد متخصص تشکیل شد تا با استفاده از امکانات و دانش متخصصان بتواند به مقابله، تعقیب و پیگیری این قبیل جرایم پرداخته و از این طریق موجب کاهش آمار جرایم رایانه‌ای شود.

وظایف و خدمات پلیس فتا

همانطور که بیان شد، پلیس فتا با هدف افزایش امنیت فضای مجازی و مقابله با جرایم سایبری تشکیل شده و آغاز به کار نمود. در نتیجه، می‌توان وظایف و خدمات این ارگان را در چند محور به شرح زیر نام برد:

1 . مراقبت و پایش از فضای تولید و تبادل اطلاعات

2 . حفاظت و صیانت از هویت دینی و ملی

3 . ایجاد امنیت و کاهش مخاطرات برای فعالیت‌های علمی، اقتصادی و اجتماعی در جامعه اطلاعاتی

4 . ممانعت از تعرض به ارزش‌ها و هنجارهای جامعه

جرایم مورد پیگیری در پلیس فتا

با توجه به فعالیت‌های تخصصی پلیس فتا نمی‌توان جرایم سنتی از قبیل قتل، سرقت، جعل و غیره را در زمره جرایمی دانست که توسط پلیس فتا مورد پیگیری قرار می‌گیرند. این نهاد صلاحیت تعقیب، پیگیری و مقابله با جرایم سایبری یا اینترنتی را دارد که مصادیق گوناگونی را شامل می‌شود. از جمله مصادیق جرایم سایبری که پلیس فتا صلاحیت پیگیری آن‌ها را دارد می‌توان از موارد زیر نام برد:

1 . هک و نفوذ

پلیس فتا مسئول شناسایی و مقابله با افرادی است که به صورت غیرمجاز به سیستم‌های رایانه‌ای و شبکه‌های اطلاعاتی دسترسی پیدا می‌کنند. این نوع جرائم شامل هک حساب‌های کاربری، نفوذ به شبکه‌های سازمانی و دسترسی غیرمجاز به اطلاعات محرمانه است.

2 . کلاهبرداری‌های اینترنتی

کلاهبرداری‌های اینترنتی شامل روش‌های مختلفی مانند فیشینگ (سرقت اطلاعات شخصی و مالی از طریق سایت‌ها و ایمیل‌های جعلی)، فروشگاه‌های آنلاین جعلی و کلاهبرداری‌های مرتبط با معاملات آنلاین است. پلیس فتا با ردیابی و شناسایی این نوع فعالیت‌ها، تلاش می‌کند تا امنیت خرید و فروش آنلاین را تضمین کند.

3 . سرقت اطلاعات

سرقت اطلاعات شخصی و مالی کاربران از دیگر جرائم تحت بررسی پلیس فتا است. این شامل سرقت اطلاعات کارت‌های بانکی، رمزهای عبور و اطلاعات حساس دیگر است که می‌تواند به سوءاستفاده‌های مالی منجر شود.

4 . انتشار محتواهای غیرمجاز

پلیس فتا با انتشار محتواهای غیرمجاز مانند محتوای غیراخلاقی، ناهنجار و ضد امنیت ملی مقابله می‌کند. این شامل محتوای توهین‌آمیز، خشونت‌بار و ضد ارزش‌های جامعه است.

5 . تخلفات در شبکه‌های اجتماعی

شبکه‌های اجتماعی محل وقوع بسیاری از تخلفات و جرائم سایبری هستند. پلیس فتا با بررسی تخلفات و جرائمی مانند تهدید، توهین، نشر اکاذیب و انتشار اطلاعات خصوصی افراد در شبکه‌های اجتماعی، تلاش می‌کند تا محیطی امن‌تر برای کاربران فراهم کند.

نحوه رسیدگی به جرایم توسط پلیس فتا

به طور کلی، کشف و شروع رسیدگی به جرایمی که تحت صلاحیت پلیس فتا قرار دارند به یکی از دو شکل زیر آغاز و انجام می‌شود:

1 . نظارت پلیس فتا بر فضای مجازی

پلیس فتا به عنوان یک نهاد نظارتی و به منظور بالا بردن سطح ایمنی کاربران در فضای مجازی موظف است نسبت به محتواهای منتشر شده در فضای مجازی، از جمله وب سایت‌ها، وبلاگ‌ها و شبکه‌های اجتماعی مختلف، اعم از داخلی و خارجی، نظارت داشته و آن‌ها را بررسی نماید. چنانچه در این فرایند نظارت و بررسی، پلیس فتا متوجه انتشار محتوای مجرمانه یا ارتکاب فعل مجرمانه‌ای شود اقدامات لازم نسبت به توقف فعالیت‌های مجرمانه و همچنین مجازات مرتکب را انجام خواهد داد.

2 . طرح شکایت از سوی کاربران

با وجود آن که پلیس فتا از طریق نظارت بر فضای مجازی می‌تواند بسیاری از اقدامات مجرمانه را شناسایی و پیگیری نماید؛ اما باز هم ممکن است جرایمی در بستر اینترنت وقوع یافته باشند که پلیس فتا متوجه آن‌ها نشده باشد. به همین خاطر، کاربران اینترنت می‌توانند با گزارش وقوع جرم نسبت به آن طرح شکایت نمایند.

به طور کلی، کاربران به یکی از طرق زیر می‌توانند گزارشات خود را به پلیس فتا تقدیم نمایند:

1 . تماس با پلیس فتا: کاربران می‌توانند از طریق شماره تماس ۰۲۱۲۱۸۴ با پلیس فتا تماس گرفته و مشکل یا درخواست خود را مطرح نمایند.

2 . ارسال گزارش آنلاین: همچنین، از طریق وب‌سایت پلیس فتا نیز می‌توانند گزارش خود را به صورت آنلاین ثبت نمایند. این وب‌سایت امکان ارسال گزارش‌های مختلف شامل جرایم اینترنتی، تهدیدات سایبری و تخلفات شبکه‌های اجتماعی را فراهم می‌کند.

3 . مراجعه حضوری: علاوه بر دو روش فوق، کاربران می‌توانند با مرجعه حضوری به پلیس فتا در شهرستان محل اقامت خود درخواست خود را به صورت حضوری مطرح کرده و مدارک و شواهد مربوطه را نیز به پلیس فتا ارائه دهند. ساکنان شهر تهران به منظور مراجعه حضوری به پلیس فتا می‌توانند به نشانی تهران، خیابان سروش، تقاطع شهدای ناجا مراجعه نمایند.

آیا پلیس فتا مجرمان اینترنتی را مجازات می‌نماید؟

با توجه به نکات بیان شده درمی‌یابیم که وظیفه نظارت، تعقیب، پیگیری و مقابله با جرایم سایبری بر عهده پلیس فتا قرار دارد. اما آنچه حائز اهمیت است این است که پلیس فتا صرفاً بخشی از نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است و یک مقام قضایی به شمار نمی‌آید. بنابراین، صلاحیت رسیدگی و صدور حکم را ندارد.

پلیس فتا اقدامات لازم برای تعقیب و پیگیری مجرمان اینترنتی را انجام داده و سپس اسناد و مدارک موجود را در اختیار مراجع قضایی قرار می‌دهد. صدور حکم محکومیت و مجازات مرتکبین جرایم سایبری در صلاحیت انحصاری دادگاه است. در واقع، پلیس فتا را می‌توان همکار دادسرا و دادگاه کیفری دانست که این نهادها می‌توانند استعلامات لازم برای صدور حکم محکومیت مجرمین سایبری را از طریق پلیس فتا دریافت نمایند. پلیس فتا نقش پررنگی در مرحله تحقیقات مقدماتی در دادسرای ویژه رسیدگی به جرایم رایانه‌ای دارد.

تأثیر دستور مقام قضایی در رسیدگی‌های پلیس فتا

در بسیاری از موارد، برای انجام تحقیقات و اقدامات لازم توسط پلیس فتا، نیاز به دستور مقام قضایی می‌باشد. این به منظور حفظ حقوق و حریم خصوصی افراد و اطمینان از قانونی بودن فرایندهای تحقیقاتی است. پس از دریافت شکایت یا گزارش، پلیس فتا با هماهنگی با مقامات قضایی و دریافت دستورات لازم، اقدام به پیگیری و بررسی می‌نماید. به عنوان مثال، برای دسترسی به اطلاعات شخصی کاربران یا بررسی محتوای ارتباطات خصوصی، پلیس فتا نیاز به وجود دستور قضایی می باشد.

نحوه بررسی ادله دیجیتال توسط پلیس فتا

همانطور که پیش‌تر اشاره شد، پلیس فتا نقش پررنگی در مرحله تحقیقات مقدماتی رسیدگی به جرایم سایبری دارد. با توجه به اینکه عمده دلایل و مدارک مربوط به جرایم سایبری را ادله دیجیتال تشکیل می‌دهند، پلیس فتا با بهره‌گیری از تکنولوژی‌های پیشرفته و تجهیزات تخصصی به بررسی ادله دیجیتال می‌پردازد. فرآیند بررسی ادله دیجیتال شامل مراحل زیر است:

1 . جمع‌آوری ادله دیجیتال

در این مرحله، ادله دیجیتال از محل وقوع جرم، سیستم‌های قربانی و منابع دیگر جمع‌آوری می‌شود. این شامل داده‌های موجود در رایانه‌ها، گوشی‌های هوشمند، شبکه‌های اجتماعی و سایر دستگاه‌های دیجیتال است.

2 . تجزیه و تحلیل داده‌ها

داده‌های جمع‌آوری شده با استفاده از نرم‌افزارها و ابزارهای تخصصی تجزیه و تحلیل می‌شوند تا شواهد مرتبط با جرم مشخص شود. این شامل بررسی فایل‌ها، ایمیل‌ها، پیام‌ها و لاگ‌های سیستم است.

3 . حفظ شواهد (تأمین ادله دیجیتال)

ادله دیجیتال به گونه‌ای حفظ می‌شود که در مراحل قضایی به عنوان شواهد معتبر قابل ارائه باشد. این شامل تهیه نسخه‌های پشتیبان، ثبت دقیق مراحل جمع‌آوری و تحلیل‌ و اطمینان از عدم تغییر یا از بین رفتن داده‌ها است.

نقش وکیل جرایم سایبری در مراجعه به پلیس فتا

نقش وکیل جرایم سایبری در مراجعه به پلیس فتا (پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات) بسیار حیاتی و مؤثر است. وکیل سایبری با دانش تخصصی خود در زمینه حقوق سایبری و آشنایی با فرایندهای قانونی، می‌تواند به موکل خود کمک کند تا از حقوق خود به بهترین نحو ممکن دفاع کند و در مواجهه با جرایم سایبری، مراحل قانونی را به درستی طی کند. وکیل متخصص جرایم سایبری در ابعاد مختلفی به شرح زیر می‌تواند به موکل خود کمک کند:

1 . مشاوره و راهنمایی قانونی

وکیل جرایم سایبری به مراجعین خود مشاوره می‌دهد که چگونه به پلیس فتا مراجعه کنند، چه مدارکی را جمع‌آوری کند و چه اطلاعاتی را ارائه دهد. این مشاوره شامل توضیح فرایندهای قانونی، حقوق موکل و نحوه برخورد با مقامات قضایی و پلیس است.

۲ . تهیه و تنظیم شکواییه

وکیل جرایم سایبری با تهیه و تنظیم شکواییه های رسمی و قانونی، به موکل خود کمک می‌کند تا به طور مؤثر و دقیق مشکل خود را به پلیس فتا گزارش دهد. این شکایت‌ها شامل جزئیات دقیق از جرم سایبری، شواهد موجود و درخواست‌های قانونی مورد نیاز است.

۳ . جمع‌آوری و ارائه ادله دیجیتال

وکیل جرایم سایبری به موکل خود کمک می‌کند تا ادله دیجیتال مربوط به جرم را جمع‌آوری و سازماندهی کند. این شامل جمع‌آوری اطلاعات از رایانه‌ها، گوشی‌های هوشمند، ایمیل‌ها، پیام‌ها و سایر منابع دیجیتال است که می‌تواند به پلیس فتا در پیگیری و تحقیق کمک کند.

۴ . وکالت در جلسات با پلیس فتا

وکیل جرایم سایبری می‌تواند موکل خود را در جلسات با پلیس فتا همراهی کند و وکالت قانونی او را بر عهده بگیرد. این شامل توضیح مسائل حقوقی، ارائه شواهد و پاسخ به سوالات پلیس فتا است.

۵ . پیگیری فرایندهای قانونی

وکیل جرایم سایبری مسئول پیگیری فرایندهای قانونی پس از ارائه شکایت به پلیس فتا است. این شامل پیگیری مراحل تحقیق، دریافت اطلاعات و مدارک جدید، و ارائه درخواست‌های قانونی بیشتر در صورت نیاز است.

۶ . حفاظت از حقوق موکل

وکیل جرایم سایبری کمک می‌کند که حقوق موکلش در تمام مراحل تحقیق و پیگیری جرم سایبری رعایت می‌شود. او از هرگونه تخلف یا نقض حقوق موکل خود توسط پلیس یا دیگر نهادهای قانونی جلوگیری می‌کند.

به منظور کسب اطلاعات بیشتر در خصوص نقش وکیل در مراجعه به پلیس فتا می‌توانید مقاله «وکیل پلیس فتا: حفاظت از حقوق دیجیتال و امنیت سایبری شما» را در وب سایت وکیل سوال مطالعه نمایید.

نتیجه‌گیری

پلیس فضای تولید و تبادل اطلاعات از جمله بخش‌های نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران است که از سال 1389 با نام اختصاری پلیس فتا آغاز به کار نموده است. این نهاد تخصصی به منظور نظارت بر فضای مجازی و تعقیب، پیگیری و مقابله با جرایم اینترنتی تأسیس شده است. چرا که ماهیت ویژه این قبیل جرایم اقتضاء می‌کرد تا یک نهاد متخصص مسئولیت تعقیب، پیگیری و مقابله با آن‌ها را بر عهده گیرد.

پلیس فتا از طریق نظارت بر فضای مجازی و همچنین اراسال گزارشات مربوط به تخلفات از سوی کاربران، فعالت‌های مجرمانه در فضای مجازی را شناسایی کرده، متوقف می‌نماید و پرونده مربوطه را برای صدور حکم محکومیت به دادگاه ارسال می‌دارد. این نهاد صلاحیت صدور حکم و اجرای مجازات را ندارد، اما همکاری آن با دادسراها و دادگاه‌ها می‌تواند تا حد قابل توجهی در کاهش و پیشگیری از وقوع جرایم سایبری مؤثر واقع شود.

وکیل سوال – مرجع تخصصی مشاوره و خدمات حقوقی

وکیل سوال یک پلتفرم تخصصی در حوزه مشاوره و خدمات حقوقی است که تحت مدیریت خانم ام‌البنین تنکابنی رضایی فعالیت می‌کند. هدف ما ارائه اطلاعات حقوقی دقیق و ارائه خدمات تخصصی وکالت در زمینه‌های مختلف، از جمله دعاوی کیفری و حقوقی، امور قراردادی، جرایم سایبری، دعاوی ارزی و مالی، وکالت در امور ثبتی و ملکی است.

اگر به دنبال تنظیم وکالت‌نامه‌ای جامع و بی‌نقص هستید، وکیل سوال با دانش تخصصی و تجربه حقوقی گسترده، همراه شما خواهد بود.

همین حالا مشاوره بگیرید و وکالت‌نامه‌ای مطمئن تنظیم کنید!